| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,124 |
| تعداد مقالات | 76,623 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,461,769 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,627,718 |
"تعامل فکری ناصرخسرو قبادیانی با میراث حکمت ایرانی/خسروانی؛ مطالعۀ موردی عقل و اختیار" | ||
| پژوهش های ایران شناسی | ||
| دوره 15، شماره 3، آبان 1404، صفحه 91-108 اصل مقاله (870.86 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jis.2024.375147.1272 | ||
| نویسنده | ||
| مینا صفا* | ||
| استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و زبان های خارجه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پژوهش در حکمت خسروانی یا حکمت ایران باستان که شامل همهی مفاهیم فرهنگی میشود، راهی برای شناخت درستتر فرهنگ اسلامی ـ ایرانی از سدههای دوم هجری به بعد است که بخشی قابل توجه از آن را فلسفه و بخشی دیگر را اساطیر عرفانی تشکیل میدهد. در حقیقت حکمت ایران چکیده مکاتب فکری، دینی و جهانبینی اقوام ایرانی است که قرنها در ایران پیش و پس از اسلام به رشد و بالندگی خود ادامه داد. شیخ شهابالدین سهروردی از این حکمت به عنوان "حکمت اشراق/ خسروانی" یاد میکند. فلاسفه و حکمای ایرانی بسیاری در بستر فکری و فرهنگی ایران رشد نمودند و از بحر حکمت و فلسفه شرق و غرب بهره بردند. یکی از این حکما ناصرخسرو قبادیانی، داعی و حجت اسماعیلی در قرن 5 ه.ق است. تاکنون آثار او با دیدگاه غربی خوانده و میراث فلسفه یونان در آنها جستجو و بازنمود شدهاند، اما در این پژوهش با طرح پرسشهایی بنیادین، همانند رابطۀ ناصر خسرو با جهان باستانی ایران چیست؟ آیا ناصر خسرو از میراث فلسفه ایرانی/حکمت خسروانی بهره جسته و تأثیر پذیرفته است؟ این تأثیر تا چه میزان بود؟ به بررسی نقش و جایگاه حکمت ایرانی/خسروانی در ساختار فکری و حکمت ناصرخسرو پرداختیم و با تأکید بر جایگاه عقل و اختیار در ساختار فکری ناصرخسرو، شاخصه های اصلی حکمت خسروانی و حکمت ناصرخسرو پیرامون عقل و اختیار مقایسه و تفسیر و تحلیل نمودیم. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ناصرخسرو قبادیانی؛ حکمت خسروانی؛ اسماعیلیه؛ عقل؛ خرد؛ جبر و اختیار | ||
| مراجع | ||
|
ابن مسکویه، ا. (1952). الحکمة الخالدة. القاهرة: مکتبة النهضة المصریة، تحقیق عبدالرحمان بدوی.
اهونودگاه زرتشت (1395). اردشیر بهمردی. تهران: کتابخانه بهجت.
اخوان الصفا (1405 ه.ق). رسائل اخوان الصفا و خلان الوفاء. ج 2 و 3. مکتب الاعلام الاسلامی.
اقبال آشتیانی، ع. (1376). تاریخ مختصر ادبیات ایران از قدیمترین دوره های تاریخی تا ظهور غزنویان، تهران: هما، به کوشش میرهاشم محدث.
برتلس، آ. ی. (1336). ناصرخسرو و اسماعیلیان. ترجمه ی. آرین پور. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
پورداود، ا. (1382). اوستا. تهران: دنیای کتاب.
ترابی، س. (1371). نگاهی به تاریخ و ادبیات ایران: از روزگار پیش از اسلام. تهران: عطار، چاپ دوم.
خوارزمی، ح. ر. (پاییز و زمستان 1394)، ریشه افکار فلسفی ناصرخسرو در اندیشههای فلوطین. نشریه ادب و زبان. دانشکده ادبیات و زبانهای خارجه. دانشکاه شهید باهنر کرمان، سال 18، شماره 38، ص 105-129.
رضی، ه. (1379). حکمت خسروانی. تهران: انتشارات بهجت.
زرینکوب، ع. (1371). از گذشته ادبی ایران. تهران: الهدی، چاپ اول.
زند وهومن یسن (1342). برگردان صادق هدایت. تهران: انتشارات امیرکبیر.
سجستانی، ا. (1340). الینابیع (درج در سه رساله اسماعیلی). به نوشته و کوشش هانری کربن. تهران: گنجینه نوشتههای ایرانی.
-------- (1358). کشف المحجوب. با مقدمه هانری کربن. تهران: کتابخانه طهوری.
شارپ، ر.ن. (1346). فرمانهای شاهنشاهان هخامنشی. شیراز.
شیخ شهاب الدین سهروردی (1377). حکمه الاشراق. ترجمه و شرح از سید جعفر شهیدی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
--------------- (1380). مجموعه سوم مصنفات شیخ اشراق. به کوشش حسین نصر. ج 3. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
شهیدی، س. ج. (1372). از دیروز تا امروز. تهران: قطره.
گاتها، قدیمی ترین بخش اوستا (1378). گزارش ابراهیم پورداود. تهران: اساطیر.
صابری، ح. (1388). تاریخ فرق اسلامی (2): فرق شیعی و فرقه های منسوب به شیعه. تهران: سمت.
صفا، م. (بهار و تابستان 1390)، اقوام هند و ایرانی و سرزمین ایرانویج. جستارهای تاریخی. شماره 1، پیاپی 3، 157-176.
صدرایی، ر. (۱۳۹۸). تقابل و تعامل شعر تعلیمی ناصرخسرو با سنتهای نوافلاطونی و حکمت نبوی. متنپژوهی ادبی، دوره ۲۳، شماره ۸۱، 135-164.
فرنبغ دادگی (1395). بندهشن. به کوشش مهرداد بهار. تهران: توس.
فتحی، ذ. (1391). پژوهشی در کیهان شناسی زروانی و کیهان شناسی اسماعیلیه با تکیه بر آثار ناصرخسرو. تاریخ فلسفه، سال سوم، شماره اول، 85-104.
فلوطین (1366). دوره آثار فلوطین، "تاسوعات". ج1. ترجمه محمد حسن لطفی. تهران: خوارزمی.
قریب، ب. (بهمن 1347). کتیبه تازه یافته خط میخی منسوب به خشایارشا. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، س 16، ضمیمه شماره 2-1، 1-28.
----------- (1386). حکمت و معنویت در ایران نخستین سدههای اسلامی (مجموعه گفتارها). تهران: انتشارات اطلاعات.
کاظمی، س. و فرخی نژاد، پ. (1398). تبیین اندیشه ناصرخسرو در حوزه عقل و خردگرایی و استنتاج آموزههای اخلاقی آن. پژوهشهای اخلاقی، سال دهم، شماره 2، 221-240.
کربن، ه. (1961م./1340 ه.ش). ایران و یمن سه رساله اسماعیلی. قسمت ایرانشناسی انستیتو ایران و فرانسه. تهران: گنجینههای نوشتههای ایرانی.
---------- (1377). تاریخ فلسفه اسلامی. ترجمه جواد طباطبایی. تهران: انتشارات کویر.
کریستینسن، آ. (1332). ایران در عهد ساسانی. ترجمه رشید یاسمی. تهران: ابن سینا.
کاپلستون، ف. (1388). تاریخ فلسفه. ج 1. ترجمه جلال الدین مجتبوی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
کرباسیان، م. (1384). میراث ایران باستان در ناصرخسرو. مجله نامه انجمن، شماره 17، 118-132.
کریمی زنجانی اصل، م. (1382). اشراق هند و ایرانی در نخستین سده های اسلامی. تهران: نشر شهید سعید محبی.
گزیده رسائل اخوان الصفا (1380). ترجمه علی اصغر حلبی. تهران: اساطیر.
گلستانی، س. ه.، کشتی آرایی، ن. و کاظمی، س. (1396). تحلیل دیدگاه ناصرخسرو پیرامون دو مفهوم عقل و دین. فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 72 / سال بیست و یکم، شمارة سوم، 437-453.
مطهری، م. (1387). آشنایی با علوم اسلامی. ج 2. تهران: صدرا.
مسبوق، س.م، نظری منظم، ه. و الوار، ک. (1391)، از عقل ناصرخسرو تا عقل ابوالعلا؛ پژوهشی تطبیقی در حوزة موضوعات و مضامین. ادبیات تطبیقی، ش 6، 209-239.
مینوی خرد (1364). ترجمه احمد تفضلی. تهران: توس.
مسکوب، ش. (1368). منشأ و معنای عقل در اندیشة ناصر خسرو، مجلة ایراننامه، زمستان، شماره 4، 239-257.
متون پهلوی (1371). گردآورنده جاماسپ جی دستور منوچهر جی جاماسب-آسانا. گزارش سعید عریان. تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
مسیحا، ع. و معزی، م. (1399). مقایسه آفرینش نخستین در باورهای ایران باستان و اندیشههای اسماعیلی. تاریخ اسلام و ایران، سال 30، شماره 45، شماره پیاپی 135، 177-201.
مقیمی زنجانی، ش. (1392). امام اسماعیلی ناصر خسرو و شاه آرمانی در ایران باستان. پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره 20، 185-208.
ناصرخسرو قبادیانی (1338). خوانالاخوان. با مقدمه و حواشی و تراجم اعلام ع. قویم. تهران: انتشارات کتابخانه بارانی.
------------ (1357). دیوان اشعار حکیم ناصرخسرو قبادیانی. به کوشش مجتبی مینوی و مهدی محقق. تهران: موسسه مطالعات دانشگاه مک گیل (دانشگاه تهران).
----------- (1391). شرح سی قصیده ناصرخسرو. شرح علی اصغر حلبی. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
----------- (1348). وجه دین. تهران: کتابخانه طهوری.
----------- (1363). جامع الحکمتین. به تصحیح و مقدمه فارسی و فرانسوی هنری کربن و محمد معین. تهران: طهوری.
----------- (1380). گشایش و رهایش. تصحیح سعید نفیسی. به اهتمام عبدالکریم جربزهدار. تهران: اساطیر.
نظری، ج. (پائیز 1384). جهان بینی ناصرخسرو. مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره 22، شماره 3، شماره پیاپی 44 (ویژهنامه زبان و ادبیات فارسی)، 185-202.
نوابی، م. (1354). مجموعه مقالات. ج1. شیراز: موسسه آسیایی.
وندیداد (1376). به کوشش هاشم رضی. تهران: فکر روز.
هادیان، م. و فرزاد، ع. (1399). تحلیل روشنفکری در اشعار ناصرخسرو قبادیانی. پژوهشنامه ادب غنایی، سال 18، شماره 34، 247-269.
هینلز، ج. (1368). شناخت اساطیر ایران. ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران: نشر چشمه.
همایی، ج. (1309). تاریخ ادبیات ایران از قدیمترین عصر تاریخی تا عصر حاضر. تبریز: کتابخانه ادبیه.
Nallino, C. A. (1925). Filosofia “oriantale” od “illumanativa” d’Avicenna. Rivista degli Studi Orientali, X, 433–467. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 914 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 67 |
||