تأثیر مفهوم «مرز» در شکل گیری داستان «رستم و سهراب» و «رستم و اسفندیار» | ||
| پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت | ||
| دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 25، بهار 1401، صفحه 81-103 اصل مقاله (732.83 K) | ||
| نوع مقاله: علمی-پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlcr.2022.338025.1803 | ||
| نویسندگان | ||
| مژگان صادق پور مبارکه* 1؛ مهرداد اکبری گندمانی2؛ حسن حیدری3 | ||
| 1دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه اراک، اراک، ایران | ||
| 2استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه اراک، اراک، ایران | ||
| 3استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه اراک، اراک، ایران | ||
| چکیده | ||
| پدیدۀ «مرز»، در دو مفهوم عینی و ذهنی، افزون بر شکلدهی به هویّت افراد، جداکنندۀ منافع سیاسی، فرهنگی و جغرافیایی فرد یا گروه است. مرزهای عینی و ذهنی ریشه در اشتراکات و اختلافات اشخاص و پدیده ها دارند و دارای ماهیّتی قراردادی هستند. چنین مرزها و تقابلهایی آنچنان فراگیر هستند که همۀ حوزههای طبیعی و ساختگی انسان را دربرگرفتهاند. منظومههای «رستم و سهراب» و «رستم و اسفندیار»، بهعنوان حوزۀ پژوهش این نوشتار، در روساخت و ژرفساخت، روایتگر چنین مرزبندیهایی در ساحت عینی و ذهنی هستند و در قالب تقابل ساختارها و شخصیّتها و کنشها، گرههای بنیادینی را در حوزههای مربوط به علّیّتسازی پیرنگ و پیشبرد سایر رخدادهای منظومهها شکل دادهاند. بر همین مبنا، در این منظومهها، با توجّه به محتوا و نقطۀ اوج، چند گرۀ زیربنایی در ساختارهای تقابلی مانند تقابل دین زرتشتی با دین مهری، جنگاور و فرمانروا، پدر و پسر، خرد و آز، مادرسالاری و پدرسالاری، ایران و توران، تقابل خود و دیگری و هویّت پنهان و آشکار وجود دارد که برخی از علّتهای شکلگیری و بروز چنین منظومههایی را در شاهنامه بیان میکنند. از نظر محتوایی، چنین مرزهایی، از منظری که این مقاله بهمثابۀ خوانشی محدود و تقابلمحور، بدان میپردازد، میتواند بازتابدهندۀ روند جایگزینی نظام اجتماعی پدرسالاری به جای نظام مادرسالاری (رستم و سهراب)و جنگهای خونین اقوام ایرانی در جهت ترویج و تثبیت دین زرتشتی به جای ادیان کهن ایرانی، از جمله دین مهری(رستم و اسفندیار) باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مرز؛ مرزهای ذهنی و عینی؛ پیرنگسازی؛ تقابلهای دوگانه؛ رستم و سهراب؛ رستم و اسفندیار | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 751 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 568 |
||