بازخوانی نقش مقاتل بن سلیمان در شکلگیری آیات مستثنا | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 54، شماره 2، اسفند 1400، صفحه 465-447 اصل مقاله (300.01 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2022.328812.669795 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا کلباسی اشتری* 1؛ امیر احمدنژاد2 | ||
| 1پژوهشگر دورۀ پسا دکتری گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان | ||
| 2استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان | ||
| چکیده | ||
| مقاتل بن سلیمان، متوفی در قرن دوم هجری، قدیمی ترین مفسری است که به صورت بسیار گسترده به بیانِ آیات مستثنا پرداخته؛ تا حدی که در قرون بعدی به عنوان یکی از راویان اصلیِ آیات مستثنا شهرت داشته است. او هیچگاه نامی از مشایخ تفسیری اش به میان نیاورده و در شهرهای مختلف از جمله مرو و بصره زیسته است. از این رو بوم تفسیری، مشایخ و روش فراگیری او مبهم است. اما این پژوهش با تکیه بر قرائن گوناگون، نخست، اثبات کرده که بوم تفسیری او عراق و به ویژه بصره است. دوم، او به روش غیرسماعی از اساتید مختلف تفسیر آموخته و به همین جهت نامی از آنها نبرده است. سوم، در میان اساتید عراقی و حجازی، او در تفسیر بیش از همه تحت تأثیر قتاده و سپس کلبی بوده و اندیشۀ مستثنا ساختن آیات را نیز از آنان وام گرفته است. کاوش در روش مقاتل نشانگر آن است که او همواره با تکیه بر قرائن خارجی، به ویژه اسباب نزول که اعتماد فراوانی به آنها داشته و پیش فرضهای نادرست تاریخی، به مستثنا بودن بسیاری از آیات حکم کرده است. چنان که با توجه به قرائن، اندیشۀ نفیِ هرگونه ارتباط پیامبر با اهل کتاب در دوران مکه یا هجرت پیامبر پیش از مسلمانان به مدینه یا وقوع جهاد فقط در مدینه و رفتار تسامح آمیز با مشرکان فقط در دوران قبل از هجرت، مهمترین فرضیه های مقاتل بوده که آیات بسیاری را به سبب آنها مستثنا کرده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| : آیات مستثنا؛ اهلکتاب؛ بصره؛ قتاده؛ کلبی؛ مقاتل بن سلیمان | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,220 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 690 |
||