واکاوی تاریخ ساخت لعاب قلیایی در متون دورۀ اسلامی | ||
| تاریخ علم | ||
| مقاله 9، دوره 19، شماره 1 - شماره پیاپی 30، مرداد 1400، صفحه 223-243 اصل مقاله (604.56 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jihs.2021.325546.371640 | ||
| نویسندگان | ||
| علی اعراب* 1؛ بهمن فیروزمندی شیره جین2؛ پرستو مسجدی خاک3؛ آرمان شیشه گر4؛ علی محمد هادیان5 | ||
| 1گروه باستان شناسی دانشگاه تهران | ||
| 2دانشکده ادبیات و علوم انسانی/ دانشگاه تهران | ||
| 3گروه آموزشی باستان شناسی و تاریخ/ دانشگاه نیشاپور | ||
| 4پژوهشگاه میراث فرهنگی | ||
| 5پردیس دانشکده های فنی / دانشکده مهندسی متالورژی و مواد/ دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| ساخت لعاب یا مینا از فنونی است که به واسطۀ ارتباط آن با صِبغ یا رنگنشانی میتواند به عنوان بخشی از کیمیای دورۀ اسلامی مطرح شود. لعاب قلیایی یکی از انواع لعاب است که در ایران پیشینهای طولانی داشته و ساخت آن به وسیلۀ شخار طبق متون دورۀ اسلامی انجام میشده است. شخار، خاکستر گیاهان بوده و به سبب میزان بالای قلیا (سدیم و پتاسیم) به عنوان دگرگونساز در ساخت لعاب یا مینا عمل میکرده است. در این پژوهش سعی شد تا بر اساس متون مربوط به ساخت لعاب در دورۀ اسلامی لعابهای قلیایی مجدداً ساخته شوند. نتایج حاصل از بازسازی دستورالعملهای موجود در متون دورۀ اسلامی نشان داد که آن دستورالعملها برای ساخت لعاب کاملاً عملی هستند. اما دو نوع گیاهی که در متون برای ساخت لعاب آمدهاند گیاهان شورا و اُشنان هستند. در اینجا سعی شد تا با آنالیزهای XRD و ICP-MS به بررسی دقیقتر خواص گیاهان فوق در لعاب پرداخته شود. چنین آنالیزهایی میتوانند به یاری مطالعات تاریخ علم و فناوری آمده تا فناوری گذشته نه تنها بازسازی بلکه بازْزندهسازی و راستی آزمایی علمی شود. همچنین چنین آنالیزهایی میتوانند به بازخوانی یافتههای باستانی کمک کرده و یک رُکن جدید در مطالعات تاریخ علم برای پژوهشگران روشن سازند و آن رُکن مواد باستانی هستند که خود میتوانند مانند یک متن به یاری پژوهشگران تاریخ علم بشتابند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قلیا؛ لعاب؛ متون اسلامی؛ مینا | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 950 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 735 |
||