ساختار ارتباطی انواع مکالمه در تذکرهالاولیاء | ||
| ادب فارسی | ||
| مقاله 7، دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 25، شهریور 1399، صفحه 121-146 اصل مقاله (820.98 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpl.2019.291135.1558 | ||
| نویسندگان | ||
| پارسا یعقوبی جنبهسرایی* 1؛ فاتح احمدپناه2 | ||
| 1استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه کردستان | ||
| 2دانشآموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان | ||
| چکیده | ||
| تذکرههای عرفانی بنا به ماهیّت مکتوب خود تابع محدودیّتهای نظام نوشتاریاند؛ منتها مکالمههای مندرج در آنها، از منظر روابط میان مشارکان گفتوگو؛ اعم از نوبتگیریها، لحن، توالی و غیره، از قواعد ارتباطات شفاهی پیروی میکند و حاوی افزودههای دلالتیِ ضمنیای هستند که کشف یا برساخت آنها از جانب خواننده در گرو توصیف و تفسیر آنها به کمک قواعد تحلیل مکالمه است. تذکرةالاولیاء عطّار تقریباً شاخصترین تذکرة عرفانی در فرهنگ ایرانی- اسلامی است که با منطق مذکور سامان یافته است؛ لیکن در خوانشهای مکرّر و متفاوتی که از آن شده، دلالتهای مذکور مغفول مانده است؛ از این رو در نوشتار حاضر پس از مشخصکردن چهار رخداد گفتاری الگو و تکرار شونده در تذکرةالاولیاء با تکیه بر مدل تحلیل مکالمة هایمز، موسوم به الگوی «SPEAKING»، رخدادادهای گفتاری مذکور در دو سطحِ «توصیف» و «تفسیر»، طبقهبندی و تحلیل شده است. نتیجه نشان میدهد به رغم مضمونگرایی منتسب به تذکرةالاولیاء، شیوة تولید و صورتبندی مکالمههای مندرج در رخدادهای گفتاری آن، حاوی دلالتهای افزوده و ضمنیای است که در تقویّت یا تثبیت معنا (واقعیّتِ مفروض یا مطبوعِ مؤلّف) راوی بسیار مؤثّر بوده است. نمود این مطلب را میتوان در انتخاب موقعیّت مکالمهها؛ اعم از زمان و مکان، چینش مشارکان گفتوگو، اهداف مکالمه و ساختار فضایی تعامل، روند توالی رخدادها و شکل نوبتدهی، منش و لحن گفتار سخنگویان و مواردی مشابه مشاهده کرد که ضمن آشکارکردن ساختار نظام دانایی میان طبقات یا فِرَق عرفا، میزان پایبندی آنها را به آن باورها نشان میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عطّار؛ تذکرةالاولیاء؛ مکالمه؛ الگوی هایمز؛ رخدادهای گفتاری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,414 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 642 |
||