تبیینی ساختگرا از تباین نیروانا و فنا | ||
| ادب فارسی | ||
| مقاله 3، دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 23، شهریور 1398، صفحه 41-61 اصل مقاله (770.52 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpl.2019.285850.1481 | ||
| نویسندگان | ||
| بهزاد برهان* 1؛ علیرضا حاجیان نژاد2 | ||
| 1دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران | ||
| 2دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| غایت و مقصد سلوک در عرفان اسلامی، فنا و در عرفان بودایی، نیرواناست. رسیدن به هر دو مقصد، از راه زدودن صفات و خواهشهای نفسانی است. شباهتهای فنا و نیروانا آنقدر هست که گاه مفهومی مشترک قلمداد میشوند. فنا و نیروانا تجربههایی عرفانی هستند و با نظریّههای رایج در پژوهشهای تجارب عرفانی نیز مطالعه میشوند. یکی از این نظریّهها، ساختگرایی است که تجارب عرفانی را پردازششده و سامانیافته از باورها و انتظاراتی میداند که عارف با خود به تجربه میآورد. در نگاه ساختگرا، عارف در حالی به تجربۀ عرفانی پا میگذارد که از آموزهها و مفاهیم سنّتی دین و آیینش زمینهمند شده است و ازآنجاکه آموزهها و مفاهیم سنّتی ادیان و مذاهب از اساس با هم متفاوتاند، تجربههای عرفانی عارفان آنها نیز نمیتواند یکسان باشد. در این مقاله، زمینهمندیهای عارفان اسلامی و بودایی را در تجربۀ فنا و نیروانا از دریچۀ ساختگرایی بررسیدهایم. ما استدلال میکنیم که تفاوت عقاید و آموزههای این دو آیین، مسیر سلوک و طریقت عارفانش را از اساس متفاوت ترسیم میکند و این دو مسیرِ ازاساسمتفاوت، به مقصد واحدی نمیرسند؛ بنابراین، فنا و نیروانا یکسان نخواهند بود. این مقاله با گفتار مختصری در تجربۀ عرفانی و معرّفی اجمالی نظریّههای ساختگرایی و ذاتگرایی آغاز میشود، سپس با بحثی در آموزههای اصلی عرفان اسلامی و بودایی برای رسیدن به فنا و نیروانا ادامه مییابد و در آخر، با قیاس این آموزهها و بیان نتیجۀ استدلال تمام میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ساختگرایی؛ استیون کتز؛ تجربۀ عرفانی؛ عرفان بودایی؛ عرفان اسلامی؛ فنا؛ نیروانا | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,772 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,448 |
||