اصطلاح دیوانی «پروانه» در متون ادبی و تاریخی فارسی تا قرن هشتم | ||
| ادب فارسی | ||
| مقاله 5، دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 21، شهریور 1397، صفحه 77-96 اصل مقاله (669.54 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpl.2018.255398.1158 | ||
| نویسنده | ||
| مریم سیدان* | ||
| استادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه صنعتی شریف | ||
| چکیده | ||
| نظام حکومتی و تشکیلات اداری ایران در طیّ تاریخ تغییر کرده است. بعضی از مشاغل و مناصب و همچنین اصطلاحات دیوانی در دورههایی متداول بوده و بهتدریج ازمیانرفته است. چهبسا تعدادی از این واژهها، تحول معنایی یافتهاند و امروز تعریف و کاربرد دقیقِ بعضی از آنها برای ما ناشناخته است. گاه این واژهها در متون ادبی و تاریخی فارسی آمده و نویسندگان و شاعران با آنها تعابیر و ترکیبات خیالانگیز ساختهاند. تحقیق دربارۀ معنی اصلی چنین واژههایی در متنهای کهن و توجه به معانیای که نویسندگان و شاعران از آنها اراده کردهاند، کمک میکند تا شناخت درستتر و دقیقتری از تشکیلات اداری گذشته پیدا کنیم. «پروانه» یکی از این واژهها است که اصطلاحی دیوانی بوده و در فارسی و عربی بهکاررفته و تحول معنایی یافته است. در مقالۀ حاضر، کاربرد اصطلاحیِ این واژه و تعابیر و ترکیبات وابسته به آن، در تعدادی از مهمترین متون ادبی و تاریخیِ فارسی، تا قرن هشتم هجری قمری، بررسی شده و نگارنده از این طریق کوشیده است به معانی و جایگاه آن در دستگاههای حکومتی گذشته دست یابد. باتوجهبه نتایج مقاله، این معانی عبارتاند از: حکم، اجازه، برات یا سند، مُهر، پیک، خادم و حاجب. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اصطلاح دیوانیِ پروانه؛ حُکم؛ اجازه؛ برات؛ مُهر؛ پیک؛ خادم | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,043 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,258 |
||