معرفتشناسی هزل تعلیمی در آثار سنایی غزنوی | ||
| ادب فارسی | ||
| مقاله 9، دوره 6، شماره 2 - شماره پیاپی 18، 1395، صفحه 143-160 اصل مقاله (461.11 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpl.2017.61920 | ||
| نویسنده | ||
| نرگس اسکویی* | ||
| استادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بناب | ||
| چکیده | ||
| هزل تعلیمی را میتوان یکی از مهمترین ارکان ادب تعلیمی فارسی (بهویژه بعد از سنایی) بهشمارآورد. این طنز؛ اغلب روایی، ریشخندزن، تلخ، گاهی خارج از دایرۀ اخلاق، هنجارشکن، تأثیرگذار و در نهایت هدفمند و معناگراست. این پژوهش، ژرفساختِ فکری هزل تعلیمی را در سخن سنایی جستوجو میکند. سنایی مهمترین وظیفۀ آدمی را در جهان کسب معرفت میداند. به اعتقاد سنایی، تنها راه رسیدن به این هدف، انقیاد بیچونوچرا به تعالیم قرآنی و راهنماییهای دینی است، امّا انسان مغرورانه دوستتر میدارد که این مسیر را با تکیه بر قوای ادراکی خود بپیماید و از آنجا که این حواس برای کسب چنین معرفتی ناکارآمد است، آدمی به خطاهای معرفتی فراوان دچار میشود و به بیراهه میرود، امّا همچنان توهم معرفت دارد؛ بدینسان، موقعیتی دوگانه و مضحک ایجاد میشود. هزل تعلیمی سنایی در مرز باریک بین شناخت و توهمِ شناخت ساخته شده است و هدف اصلی او از ساختن چنین حکایات و تمثیلات طنزآلود، تذکر خطاهای معرفتی آدمی به اوست؛ بنابراین، میتوان گفت اغلب طنزهای سنایی، مبتنی بر دیدگاه معرفتشناختی وی و فلسفۀ اسلامی است و براساس خردهگیریها و اعتراضات فراوان او به تکیۀ آدمی بر قوای ادراکی و حواس ناکارآمد خود، برای رسیدن به معرفت و درک حقیقت ساخته شدهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| معرفتشناسی؛ هزل تعلیمی؛ سنایی؛ قوای ادراکی؛ شناخت؛ توهم شناخت | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,546 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,795 |
||