تحلیل طراحی و خوانایی کتیبههای بناییِ حَوقَلِه (لا حول) در سدههای دهم تا سیزدهم هجری | ||
| نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی | ||
| مقاله 7، دوره 31، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 79-92 اصل مقاله (3.36 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jfava.2025.396710.667499 | ||
| نویسندگان | ||
| مهرناز رضایی تاجانی1؛ سعید خودداری نائینی* 2 | ||
| 1کارشناس ارشد هنر اسلامی (نقاشی ایرانی،) گروه هنر اسلامی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه مطالعات موزه، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| خط بنایی از خطوط مورداستفاده در کتیبه نگاری بوده که با طراحی های مختلفی در ابنیه تاریخی اجرا شده است. عبارت «لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم» که در اصطلاح به «لا حول» یا «حوقله» موسوم است، از نقوش پرتکرارهای بنایی است و بر اساس نمونه های موجود در تزیینات کتیبهای معماری ایران، از سده دهم هجری به بعد دیده میشود. با بررسی کتیبههای بنایی «حوقله» در بازه زمانی مذکور، شش مورد متعلق به منطقه اصفهان بهعنوان نمونههای موجود و قابلمطالعه، شناسایی شدند. بااینحال، مطالعات انجامشده در زمینه اصول ترسیم کتیبههای بنایی، همچنان محدود و پراکنده است. هدف این پژوهش، تحلیل قواعد و شیوه طراحی کتیبههای بنایی «حوقله» و فهم نحوه شبکه بندی آنها در قالب خط بنایی است؛ تا بتوان با دستیابی به الگوی صحیح و کاربردی، طرحهایی متناسب با ابنیه مذهبی را بر اساس الگوهای پیشین بازآفرینی نمود. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و مشاهده میدانی، با رویکرد توصیفی- تحلیلی بوده؛ که نتایج آن به طور کیفی ارائه شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که طراحی کتیبههای بنایی «حوقله»، بر پایه سه نوع شبکه هندسی با زوایای خطوط 90، 45 و 50 درجه و رعایت فضای سواد و بیاض استوار است. با بررسی نسبت سواد به بیاض نمونهها مشخص شد که در اکثر آنها، واحدهای سواد و بیاض دارای ابعاد یکسان هستند و این امر منجر به ایجاد نظم بصری شده است. بااینحال، در نمونه «مسجد سید» واحدها بهویژه در بخش بیاض به مقیاسهای کوچکتر یعنی نیمواحد یا ربعواحد تقلیل یافتهاند؛ که موجب ایجاد تنوع در طرح، دقت در ترکیببندی و انطباق با زیرساخت شده است. همچنین در این مطالعه، چهار چیدمان کلی برای طراحی «حوقله» در قالب خط بنایی شناسایی شد. این فرآیند می تواند با دستیابی به الگوهایی برای چینش کلماتِ این عبارت در طرح، به نحوی که هم صحت نوشتار داشته باشد و هم زیبایی، در مرمت تزیینات معماری اماکن تاریخی و یا اجرای کتیبه های نوین و پیشنهادی در بناهای معاصر، به کار آید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تزیینات معماری؛ حوقله (لا حول؛ ) خط بنایی؛ کتیبه؛ هنر اسلامی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 590 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 528 |
||