1دانشیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
2گروه فقه و حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
چکیده
الکترونیک شدن گسترده، به دور طبیعت زیست انسانی تار دنیای مجازی تنیده، شهرها را به محل کار و سکونت و خیابانها را به ممر عبور تقلیل داده است. هدف پژوهش حاضر خوانش ماهیت حقوقی خیابان یا تبیین برهمکنش حقوق و خیابان است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است؛ به این ترتیب که مؤلفههای خیابان خوب از منظر علوم مرتبط با شهرسازی، بهعنوان چارچوب نظری، با بایستههای حقوقی خیابان که ناشی از اصول حقوق بشر و دموکراسی است، تطبیق داده میشود. خیابان خوب چهار ویژگی دارد: نفوذپذیری، امنیت، خوانایی و تنوع کالبدی و عملکردی. از یک طرف در فرض وجود سطح لازم و کافیِ این ویژگیها، خیابان میتواند به محلی برای ایجاد، اصلاح و نظارت بر اجرای قواعد حقوقی تبدیل شود و به تعبیر دیگر نقش خود را بهعنوان جزئی از سپهر عمومی ایفا کند و از این رهگذر خیابان بر حقوق تأثیر بگذارد. از طرف دیگر، حقوق، رعایت اصول سهگانۀ نظام حقوق بشر بینالملل، یعنی آزادی، برابری و همبستگی، را در ساخت و توسعة خیابان تجویز میکند و به این ترتیب بر آن تأثیر میگذارد. حاصل برهمکنش حقوق و خیابان، احیای کارکرد سیاسی خیابان/شهر و بازگرداندن مشارکت عمومی از فضای مجازی به عرصة مرئی زندگی انسان است.
جاویدی کلاته جعفرآبادی، طاهره؛ عبدلی، افسانه (1396). زیباییشناسی و هنر از دیدگاه ماکسین گرین و اشارات تربیتی آن. رویکردهای نوین آموزشی، (2) 12، 21-45. 10.22108/nea.2018.95681.0
چرخچیان، مریم (1396). زندگی روزانه در خیابان. منظر، (39) 9، 60-71.
حاتمی، یاسر و کیانوش ذاکرحقیقی (۱۳۹۷). بررسی عوامل مؤثر در انتخاب فضای عمومی توسط شهروندان (مطالعۀ موردی: پیادهراه بوعلی سینا و اکباتان شهر همدان). مطالعات محیطی هفت حصار، (23)۶، ۹۴-۸۱.
حبیبی، سیدمحسن؛ امیری، مریم (1394). حق به شهر؛ شهر موجود و شهر مطلوب آنچه که هست و آنچه که باید باشد، پژوهشهای انسانشناسی ایران، (2) 5، 9-30. 10.22059/ijar.2015.59014
رحمتیفر، سمانه (1399)، حقوقسازی نظریۀ سپهرعمومی و خصوصی با ارجاع ویژه به "هانا آرنت"، پژوهش سیاست نظری، (28) 15، 221-243.
زارع اندریان، قدرت؛ ذبیحی، حسین؛ کاردار، سعید (۱۴۰۲). تبیین ارتباط «حقوق شهروندی» و «حقوق معماری و شهرسازی» با تأکید بر «نظریۀ حق به شهر. نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، (69) ۲۳، ۱۵۵-۱۷۸. 0.61186/jgs.23.69.155
سینافر، عطیه؛ پرتوی پروین؛ شکوهی، مهشید (1394). بررسی نقش نفوذپذیری در ارتقاء کیفیت محیط محله (مطالعۀ موردی: محلۀ نارمک تهران)، هویت شهر، (21) 9، 91-100.
قلمبردزفولی، مریم؛ نقیزاده، محمد (1393). طراحی فضای شهری بهمنظور ارتقاء تعاملات اجتماعی (مطالعۀ موردی: بلوار بینمحلهای). هویت شهر، (17)8، 15-24.
کاظمیان، غلامرضا؛ معصومیفر، امیرحسین (1398). تحلیل محتوایی و رویهای حق بر شهر در قوانین شهری و شهروندی ایران. صفه، (3) 29، 83-100. 10.29252/soffeh.29.3.83
کوکبی، لیلا؛ ایزدی خرامه، حسن؛ عبدالهی، رحمتاله؛ سلیمانی، رقیه (1391). حیات جمعی در فضای عمومی سبز راه، نگرشی بر تنوع فرهنگی اجتماعی استفاده از فضا؛ مطالعۀ موردی پارک خطی باغ بلند شیراز. پژوهش و برنامهریزی شهری، (11) 3، 97-114.
گلچین، مسعود؛ مفاخری صباحالدین (1396). خوانایی محیطی و حضور شهروندان در فضاهای عمومی شهر تهران. مطالعات جامعهشناختی شهری، (22)7، 23-46.
ج) اسناد
معاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران (1399). ابلاغیۀ شورای فنی شهرداری تهران در خصوص مناسب سازی معابر شهر تهران ( پیادهرو و پیادهراهها)، ش. 646634/70، 5/7/1399.
انگلیسی
A) Book
Arendt, H. (1998). Human condition. 2nd Ed, Chicago: University of Chicago Press.
B) Articles
Appleyard, B., & Riggs, W. (2021). Human rights to the street. Journal of Transport and Land UseStable, 14 (1).
Oomen, B., & Baumgärtel, M. (2018). Frontier Cities: The Rise of Local Authorities as an Opportunity for International Human Rights Law. The European Journal of International Law, 29 (2).
C) Documents
Human Rights Committee, (2020). General comment No. 37 on the right of peaceful assembly, CCPR/C/GC/37.
Inter-American Commission on Human Rights, (2019). Protest and Human Rights Standards on the rights involved in social protest and the obligations to guide the response of the State, OEA/Ser.L/V/II.
Montréal city counci, (2005). Montréal Charter of Rights and Responsibilities, 05-056.
United Cities and Local Governments Committee on Social Inclusion (2011). Participatory Democracy and Human Rights, Global Charter-Agenda for Human Rights in the City.
UNOHCHR (UN Office of the High Commissioner for Human Rights) (2018). Guidelines for States on the effective implementation of the right to participate in public affairs.
