عرفان و اخباریگری در اندیشۀ میرزا محمد اخباری (م. ۱۲۳۲هـ.ق) پژوهشی در روابط جریانهای اجتهادی، اخباری و صوفی در نیمۀ نخست سدۀ سیزدهم | ||
| مجله ادیان و عرفان | ||
| دوره 56، شماره 2، اسفند 1402، صفحه 387-406 اصل مقاله (543.33 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrm.2024.366375.630475 | ||
| نویسندگان | ||
| کامران محمدحسینی* 1؛ رسول جعفریان2 | ||
| 1دانشجوی دکترا، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2استاد، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| میرزا محمد اخباری، یکی از علمای اخباری است که بهواسطۀ آثار متعددش در انتقاد تند علیه مجتهدان شناخته شدهاست. در پژوهش حاضر، سویۀ کمتر شناخته شدۀ اندیشه و آثار میرزا محمد اخباری، که شامل گرایشهای عرفانی اوست، بررسی گردیده و تأثیر بافت فکری زمانه، که دوران ستیز سه گفتمان اجتهادی، صوفیانه و اخباری در دهههای نخست سدۀ سیزدهم قمری بود، بر بُعد عرفانی اندیشۀ او واکاوی شدهاست. پرسشهای پژوهش حاضر چنیناند: ارتباط میرزا محمد اخباری با تصوف و عرفان در آثار و زندگی وی چه نمودهایی داشتهاست؟ تا چه اندازهای از اخباریگری تأثیر پذیرفتهاست؟ نتایج تحقیق حاکی از آن است که مواضع میرزا محمد اخباری دربارۀ عرفان و تصوف، از ادبیات تندش در برابر مجتهدان تأثیر پذیرفتهاست. میرزا محمد اخباری با استفاده از دوگانۀ عرفان/تصوف، از عرفان دفاع و از تصوف انتقاد میکند. او رسالههایی در حکمت عرفانی نگاشته و با برخی از صوفیه در ارتباط بودهاست. میرزا محمّد، متصوفه را به مجتهدان و عارفان را به اخباریان تشبیه کرده و صوفی و مجتهد را به جهت بدعتگزاری و وابستگی به اهل سنت مشابه هم فرض کردهاست. در عین حال، او با توسعه دامنۀ مصادیق عارف و دفاع از شخصیتهای صوفی، که مورد نکوهش علما بودهاند، عملاً در جدال مجتهدان و صوفیه، جانب صوفیه را گرفتهاست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اخباریگری؛ اجتهاد؛ عرفان؛ تصوف؛ میرزا محمد اخباری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,580 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 750 |
||