«قانوننویسیِ تنظیماتی» در عصرِ ناصری | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| مقاله 2، دوره 56، شماره 2، بهمن 1402، صفحه 29-50 اصل مقاله (6.44 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2024.371671.654464 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدتقی بوستانافروز1؛ حامد عامری گلستانی* 2؛ مجید توسلی3 | ||
| 1دانشجوی دکترای علوم سیاسی گرایش اندیشههای سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. | ||
| 2گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران | ||
| 3گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| یکی از نواحی کمترشناختهشده در تاریخ تجددِ ایران، کوششهایی است که دربارة «قانوننویسی» در عصرِ قاجار تا پیش از تشکیل مجلس شورای ملی انجام شد. بخش مهمی از این تلاشها، مبتنی بر رویکرد تنظیمات بود که در این پژوهش با عنوان «قانوننویسیِ تنظیماتی» به آن توجه شده است. این پژوهش، با هدف شناخت این موضوع آن را در دو گونة «کلان» و «خُرد» بررسی کرده است. منظور از «قانوننویسیِ تنظیماتیِ کلان»، نوشتههایی است که از رسالات سیاسی متمایز و اساساً قانون هستند، اما رویکردِ آنها به ساختارِ حکومت معطوف است. در این پژوهش، دو نمونة مهمِ آن بحث و بررسی شده است؛ یکی بخش دوم «دفتر تنظیمات» ملکم و دیگری «کتابچۀ تنظیماتِ حسنۀ دولتِ علّیّه و ممالکِ محروسۀ ایرانِ» سپهسالار و گونة دوم، «قانوننویسیِ تنظیماتیِ خُرد» است. این قوانین، برایِ موضوعات یا نهادهایِ کوچکتر نوشته شد و آنها را باید ذیلِ قوانینِ کلان تعریف نمود. این قوانین بررسی شدند: «لایحه تشکیل دارالتنزیل»، «انتظام لشکر و مجلس تنظیمات»، «کتابچه قانون دخانیات»، «کلید استطاعت»، «کتابچه دستورالعمل دیوانخانه عدلیة اعظم»، «تکالیف مشترکة مجالس وزارت عدلیة اعظم» و «رساله در تقسیمات اداری وزارت خارجه». مهمترین یافتة پژوهش این است که اساسِ قوانینِ تنظیماتی، قوانینِ کلان بودند و قوانین «خُرد» برمبنایِ رویکردِ آنها برای ایجادِ نظم و تحول در ساختارِ حکومت، بر مبنایِ قانون نوشته شدند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تنظیمات؛ عصرِ ناصری؛ قانونخواهی؛ قانوننویسی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 874 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 814 |
||