تعیین سهم ویژه منابع رسوب معلق در آبخیز واز با استفاده از ویژگیهای ژئوشیمیایی | ||
| مجله اکوهیدرولوژی | ||
| دوره 9، شماره 4، زمستان 1401، صفحه 705-718 اصل مقاله (1.89 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/ije.2023.344381.1649 | ||
| نویسندگان | ||
| نبیه کریمی1؛ لیلا غلامی* 2؛ عطااله کاویان3؛ عبدالواحد خالدی درویشان4 | ||
| 1دانشآموختۀ دکتری گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری | ||
| 2دانشیار گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری | ||
| 3استاد گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری | ||
| 4دانشیار گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور | ||
| چکیده | ||
| اطلاعات دقیق در مورد منابع رسوب معلق در سامانههای رودخانهای ضروری است، زیرا افزایش عرضۀ رسوبات ریزدانه به یک سامانۀ رودخانهای از طریق فعالیتهای انسانی منجر به بارگذاری بیش از حد رسوب معلق در رودخانهها میشود که بر کیفیت آب و سلامت بومسازگان تأثیر منفی میگذارد. همچنین ،کمیسازی سهم نسبی منابع مختلف رسوبات معلق به منظور تعیین بهترین شیوههای مدیریت کنترل رسوب معلق اهمیت زیادی دارد. بنابراین، نیاز فزایندهای به اطلاعات قابل اعتماد در مورد منشأ رسوبات ریزدانۀ حملشده توسط رودخانهها وجود دارد. هدف از این مطالعه، منشأیابی رسوبات معلق با استفاده از ویژگیهای ژئوشیمیایی با استفاده از بسته Fingerpro نرمافزار R در کاربری/ پوششهای مختلف اراضی حوضۀ آبخیز واز در استان مازندران است. در پژوهش حاضر 30 نمونه خاک از کاربریهای مختلف اراضی شامل جنگل، مرتع، اراضی کشاورزی و همچنین، اراضی کنارههای آبراهه به عنوان منابع تولید رسوب و یک نمونه رسوب معلق در خروجی حوضه برداشت شده و ویژگیهای ژئوشیمیایی نمونههای خاک و رسوب شامل 59 عنصر با استفاده از دستگاه ICP-OES GBC Integra اندازهگیری شد. سپس، ردیابهای پایا و مناسب از بین 59 عنصر، برای منشأیابی رسوبات معلق با استفاده آزمونهای آماری دامنه، کروسکال والیس و تحلیل تابع تفکیک، در بستۀ Fingerpro نرمافزار R شامل K،Li، P، V، Cr، Fe، Cu، Ga، Ge، Rb، Sb، Ba، Nd، Ta و Wانتخاب شد. همچنین، نتایج تفکیک سهم کاربریها/پوششهای اراضی در تولید رسوب معلق با شاخص نکویی برازش 68/80 نشان داد سهم اراضی کشاورزی، مرتع، جنگل و کنارههای آبراهه بهترتیب 18/0، 90/7، 69/5 و 21/86 درصد است. در نهایت، سهم ویژۀ هر منبع در تولید رسوب معلق به ازای هر هکتار نیز محاسبه شد و نتایج نشان داد کنارههای آبراهه و جنگل با سهم ویژه 513/0 و 0007/0 درصد به ازای هر هکتار بهترتیب بیشترین و کمترین مشارکت را در تولید رسوب معلق در هر هکتار دارند. نتایج همچنین نشان داد سهم ویژۀ اراضی کنار آبراهه بهترتیب 62/320، 61/394 و 85/732 برابر سهم ویژۀ کاربریهای کشاورزی، مرتع و جنگل است. نتایج منشأیابی با روش ژئوشیمیایی در این بررسی، اطلاعات ارزشمندی دربارۀ سهم منابع تولید رسوب معلق به منظور اجرای برنامههای مدیریتی برای حفاظت خاک و آب در اختیار مدیران و برنامهریزان قرار میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| انتقال رسوب؛ ردیاب بهینه؛ فرسایش خاک؛ منشأیابی رسوب؛ FingerPro | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,181 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 804 |
||