| تعداد نشریات | 126 |
| تعداد شمارهها | 7,094 |
| تعداد مقالات | 76,236 |
| تعداد مشاهده مقاله | 151,685,381 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 113,782,898 |
گفتمان شریعت و تصوف در ایران عصر صفوی با نگاهی به موشوگربهنویسی | ||
| پژوهش های ایران شناسی | ||
| مقاله 4، دوره 14، شماره 4، اسفند 1403، صفحه 65-82 اصل مقاله (489.5 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jis.2022.348896.1152 | ||
| نویسندگان | ||
| سیما رحمانی فر* 1؛ حسین قاسمی2 | ||
| 1دکترای زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2دکتری تاریخ دورۀ ایران اسلامی، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| حکایت موش و گربۀ شیخ بهایی یکی از متون داستانی است که شامل عناصر، مؤلفهها و نیز افکار واندیشههایی است که میتوان آن را در ارتباط مستقیم بااوضاع و احوال اجتماعی و فرهنگی زمانۀ پدید آمدن آن، یعنی دورۀ سلطنت شاهعباس یکم، و به ویژه آرای پدیدآورندۀ آن یعنی شیخ بهایی موردبررسی قرار داد. برهمین اساس سؤالات اصلی پژوهش پیش رو این است که ازبررسی تاریخی حکایت مذکور به چه نتایجی دربارۀ جایگاه تصوف در این دوره به ویژه در تقابل با شریعت میتوان دست یافت واینکه متن ادبی چگونه میتواند برای انعکاس ایدئولوژی و گفتمان خاص در دورهای، آینگی کند؟و نیز اینکه رویکرد شیخ بهایی درمورد دو طیف اندیشگانی شریعت وتصوف با توجه به جایگاه سیاسی - دینی وی به چه نحو بوده است؟ بهنظر میرسد باتوجه به اوضاع واحوال ایران عصر صفوی وبهویژه دورۀ سلطنت شاه عباس یکم، بتوان چیرگی قطعی نظام فقاهتی(نماد آن گربۀ داستان) بر عناصر صوفیگری (نماد آن موش داستان)را در این حکایت یافت واین ادعا را با گفتوگوهاوشواهدی که موش و گربه ارائه میدهندو نیز پایان حکایت به اثبات رساند.درواقع دوران ابتدایی حکومت صفویه رامیتوان غلبۀ نظام صوفیگری، دورۀ تداوم آن را، تضعیف این نظام ودورۀ سقوط آن را با پیروزی قطعی و نهایی نظام فقهی وبیرون رانده شدن صوفیه وصوفی-گری ازدایرۀ قدرت درنظر گرفت. ضمن اینکه میتوان تاحدود قابلتوجهی، موضع شیخ بهایی رادربرابر صوفیه واهل شریعت دراین داستان ردیابی کرد. درواقع شیخ بهایی که ظاهراً میان حقانیت تصوف یاشریعت، درمانده است، درنهایت شریعت یاهمان علم دین را برمیگزیند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| موش و گربه؛ شیخ بهایی؛ حکومت صفویه؛ شریعت؛ متشرعان؛ تصوف؛ صوفیه | ||
| مراجع | ||
|
). تاریخ ایران (دوران صفویان)، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: جامی.
ذوالفقاری، حسن. (1391). «موش و گربه (سوابق و نمونههای داستانهای موش و گربه در ادب فارسی)»، مجلۀ علمی پژوهشی مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، (1)3، 47-70.
رحیمی، امین و دیگران. (1393). «نمادهای جانوری نفس در متون عرفانی با تکیه بر آثار سنایی، عطّار و مولوی» متنپژوهی ادبی، (62) 18، 147-173.
زرینکوب، عبدالحسین. (1387). دنبالۀ جستوجو، تصوف در ایران، تهران: امیرکبیر.
شیخ بهایی عاملی، بهاءالدین محمد. (1361). دیوان کامل شیخ بهایی، شامل اشعار و آثار، با مقدمۀ سعید نفیسی، تهران: چکامه.
). تاریخ ادبیات ایران، ج4، خلاصۀ جلد پنجم (بخش اول، دوم، سوم)، از آغاز سده دهم تا میانۀ سده دوازدهم هجری، تلخیصی از محمد ترابی، تهران: فردوس.
صفتگل، منصور. (1381). ساختار نهاد و اندیشۀ دینی در ایران عصر صفوی، تاریخ تحولات دینی ایران در سدههای دهم تا دوازدهم هجری قمری، تهران: مؤسسۀ خدمات فرهنگی رسا.
طهرانی، آقابزرگ. (1373). طبقات اعلام شیعه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
غفاری جاهد، مریم. (1389). «دل در تصرف عقل (پژوهشی در موش و گربه شیخ بهایی)»، نشریۀ فردوسی، (85 و 86)، 35-43.
کوپر، جین. (1386). فرهنگ مصوّر نمادهای سنّتی. ترجمة ملیحه کرباسیان. چاپ دوم، تهران: فرهنگ نشر نو.
هوشنگی، فاطمه و مالمیر، محمدابراهیم. (1398). «تحلیل عناصر روایی داستان موش و گربۀ شیخ بهایی»، فصلنامۀ پژوهشی ادبیات داستانی، دانشگاه رازی، (26) 8، 113-137.
Cooper, Jane. (2007). Illustrated Dictionary of Traditional Symbols. Translated by Maliheh Karbasian. Second edition. Tehran: Farhang Nashr-e-No. (in Persian) Ghaffari Jahed, Maryam. (2009). "The Heart in the Control of the Mind (A Study of the Mouse and Cat of Sheikh Baha'i)", Ferdowsi, (85 and 86), pp. 35-43. (in Persian) Houshangi, Fatemeh and Malmir, Mohammad Ibrahim. (2019). “Analysis of the narrative elements of Sheikh Baha’i’s story of the mouse and the cat”, Research Quarterly of Fiction Literature, Razi University, (26) 8, pp. 113-137. (in Persian) Rahimi, Amin & others. (2014). "Animal Symbols of the Soul in Mystical Texts Based on the Works of Sana'i, Attar and Rumi" Literary Textual Studies, (62) 18, pp. 147-173. (in Persian) Safa, Zabihullah. (2002). History of Iranian Literature, Vol. 4, Summary of Volume 5 (Parts 1-2-3), From the Beginning of the Tenth Century to the Middle of the Twelfth Century, Summary by Mohammad Torabi, Tehran: Ferdows. (in Persian) Sefatgol, Mansour. (2002). The Structure of Religious Institutions and Thought in Safavid Iran, History of Religious Developments in Iran in the Tenth to the Twelfth Centuries, Tehran: Rasa Cultural Services Institute. (in Persian) Sheikh Baha'i Ameli, Baha' al-Din Mohammad. (2018). The Complete Divan of Sheikh Baha'i, Including Poems and Works, with an Introduction by Saeed Nafisi, Tehran: Chakameh. (in Persian) Tehrani, Aghabozorg. (1994). The Classes of Shiite Declaration, Tehran: Tehran University Press. (in Persian) University of Cambridge. (2008). History of Iran (Safavid Period). Translated by Yaqoob Ajhand, Tehran: Jami. (in Persian) Zarrinkoob, Abdolhossein. (2008). The Search for Sufism in Iran, Tehran: Amir Kabir. (in Persian) Zolfaghari, Hassan. (2012). "The Mouse and the Cat (Records and Examples of the Mouse and the Cat Stories in Persian Literature)", Scientific Research Journal of Children's Literature Studies, Shiraz University, (1)3, pp. 47-70. (in Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,040 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 178 |
||