حکمت و عرفان اسلامی و مسئلة پیشرفت تمدن و فرهنگ | ||
| فلسفه | ||
| دوره 21، شماره 1 - شماره پیاپی 40، شهریور 1402، صفحه 101-125 اصل مقاله (705.47 K) | ||
| نوع مقاله: علمی -پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jop.2022.336775.1006686 | ||
| نویسنده | ||
| شهرام پازوکی* | ||
| استاد گروه ادیان و عرفان، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مسئلة رکود یا عدم پیشرفت فرهنگ و تمدن اسلامی و علل آن، از مسائل اصلیای است که روشنفکران مسلمان به انحای مختلف، آن را عنوان و شرح و بسط دادهاند. به نظر اکثر آنان، مانع اصلی این امر حکمت و عرفان اسلامی است که اجازه نداده است کشورهای اسلامی همچون کشورهای موسوم به غربی پیشرفت کنند. آنچه در این گفتار بررسی و سنجش میشود، ذکر عوامل مشهور از قبیل علمی، اجتماعی، سیاسی و جغرافیایی مؤثر که معمولاً در گسترش تمدن و فرهنگ مورد توجه است، نیست؛ بلکه تحقیق و بررسی و شرح و توضیح این مسئله است که اوّلاً، مفاهیم پیشرفت و تمدن و فرهنگ از مفاهیم بیسابقه و مدرن است که مسبوق به مبادی فکری خاصی (مدرن) است که فقط ابتدا در اروپا پیدا شد و گسترش یافت و لذا سابقهای در هیچیک از تمدن و تفکر اقوام غیر اروپایی، و از جمله اسلامی، حتی در قرون وسطای مسیحی ندارد. طرحی نو است که در تاریخ غربی عالم انداخته شده و اصولاً نه حکمت و عرفان اسلامی و مسیحی و نه چینی و هندی در بروز آن مانع و رادع نبودهاند؛ ثانیاً، حکیمان و عارفان مسلمان هیچگاه با علم و دانایی مقابله نکرده و بلکه برعکس، در دورة قبل از مدرن، منشأ و مقوّم آنچه در دورۀ مدرن فرهنگ و تمدن خوانده میشود؛ مثلاً در عالم اسلام، همین حکمت و عرفان آنان بوده است. بدینمنظور، در ضمن مفاهیم اصلی مورد نظر، مثل تمدّن و فرهنگ و پیشرفت، تعریف و تاریخ پیدایش آنها بیان میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پیشرفت؛ زوال؛ حکمت و عرفان اسلامی؛ تمدن و فرهنگ؛ علم و صنعت؛ مدرنیته | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 759 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 554 |
||