نگرش فقهی به مفهوم حق؛ از آغاز تاکنون | ||
| مجله علمی "پژوهشهای فقهی" | ||
| دوره 18، شماره 2، تابستان 1401، صفحه 341-362 اصل مقاله (849.28 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jorr.2021.310302.1008934 | ||
| نویسندگان | ||
| مهدی رضایی* 1؛ سید محسن قائمی خرق2 | ||
| 1استادیار، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران | ||
| 2دانشجوی دکتری، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| چالشهای ناظر بر فهم «حق»، نشان از این مطلب دارد که «حق» مفهومی مجمل است؛ بهگونهای که بیشترین سوءاستفادهها و سوءبرداشتها در فضای تاریخی و مدنی، متأثر از این مفهوم صورت پذیرفته است. مسئلۀ این مقاله، تحلیل قرائت فقها از مفهوم حق و نیز بررسی این مفهوم در مذاهب و رویکردهای مختلف فقهی است تا بتوان به اثر مفهوم حق در تکوین دولت دینی و نیز گسترۀ اختیارات آن نسبت به حقهای شهروندان رسید. اهمیت و ضرورت این نوشته نیز از آنروست که مطالبات سیاسی-اجتماعی و نیز مشروعیت تشکیل و استمرار حکومت دینی ارتباط مؤثری با نوع برداشت از مفهوم حق و توسعۀ مفهوم «آزادی» و تغییر آن از معنای «رهایی و زدودن رذایل درونی» به «آزادی از موانع رسمی و غیررسمی بیرونی» دارد و ضروری است بهعنوان مبنای همۀ حقهای شهروندی در فقه سیاسی، نخست به تبیین مفهوم حق اهتمام داشت. از نتایج نوشتۀ پیشرو که مبتنی بر روش توصیفی-تحلیلی نگاشته شده است، میتوان به مبانی و تکوین برداشتهای فقهی از مفهوم حق و دگردیسی در آن (به معنای تغییر در ابزارها و فرایند استنباط حق) دست یافت؛ از جمله چهار نظریۀ «العادة»، «تولید»، «حقالطاعة» و «اعتبار قانونی». همچنین اثبات «نسبت مؤثر مفهوم حق بر ساخت دولت و نیز حوزۀ صلاحیتهای دولت دینی در تصرفات نسبت به مردم» از جمله دیگر نتایج این نوشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| برداشتهای فقهی؛ حق؛ فرمان الهی؛ لفظگرایی حق؛ معتزله | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 834 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 704 |
||