مالیه و وضع مالی ایران در دوره صدارت حاج میرزا آقاسی | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 53، شماره 2، اسفند 1399، صفحه 325-365 اصل مقاله (1.64 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2020.293806.654092 | ||
| نویسندگان | ||
| سید مصطفی حسینی* 1؛ محمدعلی کاظمبیکی2؛ سیّد جمال موسوی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری رشته تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران | ||
| 2دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، | ||
| 3دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| ورشکستگی مالی دولت ایران در پایان دوره سلطنت محمد شاه قاجار (1250-1264 ق) واقعیتی انکارناپذیر است. با وجود این، چرایی این موضوع همچنان مبهم باقی مانده است. غالب منابع عصر ناصری و همچنین پژوهشهای جدید، این وضعیت را ماحصل سیاستها و اقدامات مالی حاج میرزا آقاسی، صدر اعظم محمد شاه دانستهاند. این در حالی است که بهنظر میرسد عوامل ساختاری و اساسی دیگری در شکل گیری بحران مذکور دخیل بودند. در این زمینه میتوان در کنار مشکلات مالی میراث دورههای قبل، از شورش و ناآرامیهای اوائل سلطنت محمدشاه، جنگ هرات، قحط سالی و وبا نام برد. پژوهش حاضر با تکیه بر اسناد دیوانی، ضمن بررسی اوضاع سیاسی و اقتصادی ایران در دوره محمد شاه، عوامل اساسی مؤثر در ایجاد بحران مذکور را مورد واکاوی قرار داده است. بنا بر یافتههای این پژوهش، نه تنها سیاستهای مالی حاج میرزا آقاسی عامل این ورشکستگی نبود، بلکه اقدامات او دست کم در برههای کوتاه به بهبود اوضاع مالی مملکت منجر شد. با این حال در پی تشدید ناآرامیها در سالهای پایانی حکمرانی محمد شاه و در نتیجه ناتوانی حکومت مرکزی در وصول مالیات و فساد دستگاه مالیه از یک سو، و خروج مسکوکات و افزایش تیول به سبب کمبود نقدینگی از سوی دیگر، کاهش درآمد خزانه و کسری در جمع و خرج را در پایان صدارت آقاسی به دنبال داشت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قاجاریه؛ مالیه؛ محمد شاه؛ حاج میرزا آقاسی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,267 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,171 |
||