مسئلۀ «امکان اخلاق» و وحدتگرایی عرفانی | ||
| مجله ادیان و عرفان | ||
| دوره 52، شماره 2، اسفند 1398، صفحه 325-347 اصل مقاله (303.04 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrm.2020.287646.629977 | ||
| نویسنده | ||
| حسن مهدی پور* | ||
| استادیار گروه عرفان اسلامی پژوهشکدۀ امامخمینی و انقلاب اسلامی | ||
| چکیده | ||
| مسئلۀ «امکان اخلاق» در قرائت وحدتگرایانه عرفانی یکی از چالشهای پیش روی متفکران حوزۀ نسبت اخلاق و عرفان است. یکی از نظریههای مهم در این حوزه، «ناسازگاری اخلاق با وحدتگرایی عرفانی» است، بدین معنا که این نگرش عرفانی اخلاق را ناممکن و بیمعنا میسازد. در این نوشتار با رویکردی توصیفی - تحلیلی و با ابتنای بر نگرش منطقی، ضمن تقریر مدعای قائلان به این نظریه، پیشفرضهای آنها دربارۀ اخلاق و علتهای ناسازگاری آن با وحدتگرایی عرفانی بررسی میشود. این پیشفرضها را که درواقع، شرایط لازم کاربرد و اطلاق اخلاقاند، میتوان تحت مقولات هستیشناختی، انسانشناختی و ارزششناختی تحلیل کرد: از حیث هستیشناختی اخلاق مستلزم کثرتاندیشی و قول به اصالت و واقعیت تمایزات میان امور مختلف است؛ از حیث انسانشناختی اخلاق مستلزم اثبات هویتهای فردی مستقل است و بر اساس آن غیریت میان «خود» و «دیگری» شکل میگیرد و این امر برای ایجاد رابطۀ اخلاقی ضروری است و از حیث ارزششناختی از مقوّمات تفکر و زبان اخلاقی، اعتبار مقولات ارزشی و هنجاری متمایز مانند خیر و شر، خوب و بد یا درست و نادرست است. به ادعای صاحبان این نظریه از لوازم منطقی وحدتگرایی عرفانی، نفی واقعیت تمایزات میان موجودات، انکار غیریت میان خود و دیگری و بیمعنایی خیر و شر است و این امور در تضاد با پیشفرضهای مذکور است و درنتیجه، شرایط کاربرد اخلاق را از میان میبرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اخلاق؛ عرفان؛ وحدتگرایی؛ ناسازگاری اخلاق و عرفان | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 807 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 681 |
||