
تعداد نشریات | 162 |
تعداد شمارهها | 6,649 |
تعداد مقالات | 71,685 |
تعداد مشاهده مقاله | 127,850,249 |
تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 100,733,598 |
نقش وزیران شیعی دربار خلافت عباسی بر گسترش تشیع امامی در قرن هفتم هجری | ||
پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
مقاله 3، دوره 52، شماره 1، شهریور 1398، صفحه 59-79 اصل مقاله (291.42 K) | ||
نوع مقاله: پژوهشی | ||
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2020.277707.653984 | ||
نویسندگان | ||
محسن رحمتی* 1؛ زینب بیرانوند2 | ||
1استاد گروه تاریخ دانشگاه لرستان | ||
2دانشجوی دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه لرستان | ||
چکیده | ||
در قرن هفتم، تشیع امامی تحت تأثیر عوامل متعدد سیاسی، اجتماعی و فرهنگی همچون فعالیّتهای علمای شیعی، تصوف و جنبش اجتماعی فتوّت، آشفتگیهای سیاسی و تسامح مذهبی مغولان، گسترش یافت. در میان عوامل گوناگون، نقش وزیران شیعیمذهب دربار خلافت عباسی نیز در خور توجه است. در این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی، پس از مروری گذرا بر احوال وزرای شیعی در سده هفتم هجری، نقش ایشان در این زمینه بررسی میشود. بنابر یافتههای این پژوهش، در این دوره، خلیفۀ عباسی الناصرالدینالله (حک: 575ـ622ق)، با طرح و پیگیری وحدت مذهبی، از شیعیان برای تصدّی منصب وزارت بهره گرفت. وزیران شیعی نیز با استفاده از فرصت و از طُرُق مختلف همچون سپردن مناصب اداری، عمران مشاهد متبرّکه و سرانجام تولیّت مدرسۀ مستنصریه در بغداد، به شیعیان، در رشد فرهنگی و اجتماعی شیعیان و تحکیم و ترویج شعائر و باورهای شیعی در قلمرو خلافت، نقش بارزی ایفا کردند. | ||
کلیدواژهها | ||
گسترش تشیع؛ وزیران شیعه؛ تشیع امامیه؛ خلافت عباسی | ||
مراجع | ||
ابن ابیالحدید، عبدالحمید، شرح نهجالبلاغه، قم: مکتبه آیهالله المرعشی، 1378ـ1383. ابن اثیر، عزالدین علی، الکامل فیالتاریخ، بیروت: دارصادر، 1386ق. ابن ادریس حلی، ابو جعفر محمد بن منصور، السرایر، تحقیق: لجنة تحقیق، قم: مؤسسه النشر الاسلامی، 1410. ابن بطوطه، رحله، تحقیق طلالحرب، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1428. ابن تغریبردی، جمالالدین ابوالمحاسن، النجوم الزاهره فی ملوک مصر و القاهره، قاهره: وزاره الثقافه و الارشاد القومی، 1392ق. ابن الساعی، علی بن انجب، جامع المختصر فی عنوان التواریخ و عیون السیر، به کوشش مصطفی جواد، بغداد: مطبعه السریانیه الکاثولیکیه، 1934. ابن شاکر، محمد، فوات الوفیات، تحقیق احسان عباس، بیروت: دارصادر، 1974. ابنطاووس، رضیالدین علی، الاقبال بالاعمال الحسنه فیما یعمل مره فیالسنه، تحقیق جواد القیومی الاصفهانی، قم: حوزه العلمیه، 1376. همو، اللهوف علی قتلی الطفوف، ترجمه علیرضا رجالی تهرانی، قم: نبوغ، 1379. همو، فلاح السائل و نجاح المسائل فی عمل الیوم و اللیله، ترجمه محمد روحی، قم: انصاری، 1385. همو، مهج الدعوات، ترجمه محمدتقی طبسی، تهران: تک تاج، 1392. همو، کشفالمحجه یا فانوس، ترجمه اسدالله مبشری، تهران: نشرفرهنگ اسلامی، 1368. ابنطقطقی، محمد بن علی، تاریخ فخری، ترجمه محمدوحید گلپایگانی، تهران: علمی و فرهنگی، 1367. ابن عنبه، احمدبن علی، عمده الطالب فی أنساب آل أبی طالب، قم: انصاریان،1417. همو، مجمع الآداب فی معجم الألقاب، تحقیق محمد کاظم، تهران: وزارة الثقافة و الإرشاد الاسلامی، 1375. ابنکثیر، عمادالدین ابیالفداء، البدایه و النهایه، بیروت: دارالفکر، بیتا. ابن ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ترجمه و تحقیق رضا تجدد، تهران: اساطیر، 1381. ابن واصل، جمالالدین محمد، مفرّج الکروب فی أخبار بنی ایوب، تحقیق حسنین محمد ربیع، مصر: دارالکتب،1977. ابوشامه مقدسی، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین السادس و السابع، عنّی بنشره سید عزت العطار الحسینی، قاهره: دارالکتب الملکیه، 1947م. اربلی، عبدالرحمن بن ابراهیم، خلاصه الذهب المسبوک فی مختصر من سیرالملوک، تحقیق سید محمد مکی جاسم، بغداد: مکتبه المثنی، بیتا. اربلی، علی بن عیسی، کشفالغمه فی معرفه الأئمه، قم: رضی، 1421. اصفهانی، عمادالدین محمد، تاریخ دوله آل سلجوق، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1425. الویری، محسن و رضیه السادات موحد ابطحی،«زمینهها و عوامل حضور شیعیان در ساختار خلافت عباسی از 575ق تا656 ق»، فصلنامهتاریخ اسلام، دوره 12، شماره3 (صص41ـ78)، پاییز1390. انوری، حسن، اصطلاحات دیوانی دوره غزنوی و سلجوقی، تهران: کتابخانه طهوری، 2535. تهرانی، شیخ آغا بزرگ، طبقات أعلام الشیعه، قم: موسسه اسماعیلیان، بیتا. جوینی، عطاملک بن محمد، جهانگشای، تصحیح محمد قزوینی، تهران: دنیای کتاب، 1375. الحوادث الجامعه (منسوب به ابن فوطی)، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1381. خواندمیر، غیاثالدین بن همامالدین، حبیبالسیر فی أخبار افراد بشر، تهران: خیام، 1333. دوانی، علی، مفاخر اسلام، تهران: امیرکبیر، 1364. ذهبی، شمسالدین، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، بیروت: دارالکتاب العربی، 1409. همو، سیراعلام النبلاء، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1425. راوندی، محمدبن علی، راحه الصدور و آیه السرور، تصحیح محمد اقبال، تهران: اساطیر، 1386. رحمتی، محسن و زینب بیرانوند، «مدرسه مستنصریه و گسترش تشیع امامیه در قرن هفتم هجری»، فصلنامه شیعه شناسی، شماره56 (صص171ـ194)، زمستان1395. همو، «نقش سید بن طاووس(م664ق) در رشد فرهنگی و اجتماعی شیعیان»، فصلنامه تاریخ اسلام، شماره69 (صص33ـ58)، بهار1396. سبط ابن جوزی، شمسالدین، تذکره الخواص، قم: منشورات الشریف الرضی، 1418ق. همو، مرآهالزمان فی تاریخالاعیان، تحقیق: جنان جلیل محمد هموندی، بغداد: الدار الوطنیه، 1990م. سیوطی، جمالالدین عبدالرحمن، تاریخ خلفا، تصحیح ابراهیم صالح، بیروت: دارصادر، 1424. صفدی، صلاح الدین خلیل ایبک، الوافی بالوفیات، بیروت: دارصادر، 1405ق. طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، تصحیح و تعلیق محمد صادق آل بحرالعلوم، نجف: معهد نشریات المکتبة المرتضویه، بیتا. علمالهدی، علی بن حسین، «رساله عمل مع السلطان» در رسایل الشریف المرتضی، تقدیم و اشراف سید احمد حسینی، قم: دارالقرآن الکریم، 1405ق. غسّانی، الملک الاشرف، العسجد المسبوک، تحقیق شاکر محمود عبدالمنعم، بغداد: دارالبیان، 1975. غُنیمه، عبدالرحیم، تاریخ دانشگاههای بزرگ اسلامی، ترجمه نورالله کسایی، تهران: دانشگاه تهران، 1372. قزوینی رازی، عبدالجلیل، النقض، تصحیح جلالالدین حسینی اُرموی، [بیجا]، [بینا]، 1331. قمی، عباس، تتمه المنتهی فی وقایع أیّام الخلفاء، تصحیح علی محدث زاده، تهران: کتاب فروشی مرکزی، 1333. قمی، نجمالدین ابوالرجاء، تاریخالوزراء، به کوشش محمدتقی دانشپژوه، تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی، بیتا. کلوزنر، کارلا، دیوانسالاری در عهد سلجوقی(وزارت در عهد سلجوقی)، ترجمه یعقوب آژند، تهران: امیرکبیر، 1363. مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، تحقیق محمد محیی الدین عبدالحمید، بیروت: دارالفکر، 1409. مطهری، حمیدرضا و صدرالله اسماعیل زاده، «کارگزاران شیعه امامیه در دستگاه حکومتی سلجوقیان»، فصلنامه سخن تاریخ، شماره21 (صص31ـ46)، بهار و تابستان1394. ناطقی، خدیجه، «نقش وزرای خلفای عباسی در وقایع سیاسی و مذهبی منطقه ایران و عراق از قائم تا ناصر»، پایان نامه کارشناسی ارشد الهیات دانشگاه الزهراء، 1390. نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، تحقیق موسی شبیری زنجانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1418. نخجوانی، هندوشاه بن سنجر، تجارب السلف، تصحیح عباس اقبال، تهران: کتابخانه طهوری، 1357. نظام الملک، ابوعلی حسن، سیرالملوک، به اهتمام هیوبرت دارک، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1347. نویری، شهابالدین احمد، نهایه الأرب فی فنون الأدب، قاهره: دارالکتب و الوثاق القومیه، 1423. همدانی، محمد بن عبدالملک، تکملة التاریخ الطبری، تحقیق البرت یوسف کنعان، بیروت: دار و مطبعه الکاثولیکیه، 1961. | ||
آمار تعداد مشاهده مقاله: 621 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 386 |