آزمون فیصلهبخش، جامعهشناسی دین و رئالیسم انتقادی | ||
| مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران | ||
| مقاله 6، دوره 8، شماره 4، زمستان 1398، صفحه 773-792 اصل مقاله (583.75 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله مروری | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jisr.2019.284168.889 | ||
| نویسنده | ||
| محمدرضا طالبان* | ||
| دانشیار گروه جامعهشناسی انقلاب اسلامی، پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی | ||
| چکیده | ||
| دو پارادایم حاکم بر جامعهشناسی دین از اواخر قرن بیستم آتش مناقشهای داغ را برافروختند که محور آنها، چگونگی ارتباط پلورالیسم مذهبی و مشارکت دینی بود. از یک سو، پارادایم سکولاریزاسیون استدلال کرد که قدرت و اقتدار یک دین در جامعه، در انحصاریبودن آن است و پلورالیسم مذهبی موجب فرسایش ایمان مذهبی افراد میشود و تأثیراتی سکولارکننده دارد. از سوی دیگر، پارادایم اقتصاد/ بازار دین استدلال کرد که تنوع و رقابت آزاد میان مذاهب مختلف در یک جامعه، نهتنها به سکولاریزاسیون منجر نمیشود، بلکه به افزایش مشارکت و بسیج مذهبی میانجامد. این استدلالها برای آزمون تجربی در تحقیقات اجتماعی به دو فرضیة متضاد و مانعهالجمع منجر شد: 1. پلورالیسم مذهبی ارتباط منفی با مشارکت دینی دارد (پارادایم سکولاریزاسیون)، 2. پلورالیسم مذهبی ارتباط مثبتی با مشارکت دینی دارد (پارادایم اقتصاد/ بازار دین). با وجود این، مجموعة عظیمی از پژوهشهای جامعهشناختی نتایج متعارضی بهدنبال دارد. برخی یافتههای تجربی از فرضیة پارادایم سکولاریزاسیون حمایت کرده و دلالت بر رد فرضیة پارادایم اقتصاد/ بازار دین داشته است. برخی دیگر، از فرضیة پارادایم اقتصاد/ بازار دین حمایت کردهاند و دلالت بر رد فرضیة پارادایم سکولاریزاسیون داشتهاند. برایناساس مسئلهای کلی برای مقالة حاضر شکل گرفت، مبنی بر اینکه چرا الگوی رایج در علوماجتماعی بهطور عام و جامعهشناسی بهطور خاص آن است که پژوهشهای تجربی متعدد در یک موضوع واحد، نتایج متعارضی بهدنبال دارند. برای پاسخ به پرسش مزبور و حل این مسئله، از استدلالهای مندرج در دیدگاه رئالیسم انتقادی استفاده شد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آزمون فیصلهبخش؛ پلورالیسم مذهبی؛ جامعهشناسی دین؛ رئالیسم انتقادی؛ مشارکت دینی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 855 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 670 |
||