زبان، ابزار قدرت در روزنامههای دربار دورۀ قاجار(با مطالعۀ موردی روزنامۀ دولت علیۀ ایران) | ||
| ادب فارسی | ||
| مقاله 4، دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 22، اسفند 1397، صفحه 59-78 اصل مقاله (515.04 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpl.2019.273992.1342 | ||
| نویسندگان | ||
| محمّد افشین وفایی* 1؛ علی غلامی2 | ||
| 1استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران | ||
| 2دانشآموختة دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| اوّلین تجربۀ روزنامهنگاری ایرانی، تقلیدی تفنّنی از روزنامهنگاری غربی بود که از سوی دربار قاجار و با انتشار نخستین روزنامۀ دولتی در سال 1253ق آغاز شد. روزنامههای دولتی که حاوی مضامین بیاهمیّتی چون وصف سیر و سیاحت شاه بود، به سبک منشیانه تحریر میشد و بهعنوان رسانهای برای قدرتنمایی و بیان شکوه و اقتدار نظام سلطنت بهچاپمیرسید. زبان تکصداییِ دربار تنها سیاسـتهای نظام سلطنت را تبلیغ و توجیه میکرد و طبعاً مجالی برای مخالفان فراهم نمیساخت. شیوۀ منشیانۀ روزنامهنگاری دربار که پس از برپایی حکومت مشروطه و انتشار روزنامههای غیردولتی بهتدریج از رونق افتاد، تا سال 1326ق همچنان وجود داشت، امّا پس از آن زوال یافت و جای خود را به شیوۀ روزنامهنگاری مردمی و متجدّد داد. قصد ما در این مقاله نمایان ساختنِ چگونگیِ تبدیل گونۀ زبانی دربار قاجار به گفتمانی قدرتگرا و نشاندادن این است که چگونه زبان به منزلۀ ابزاری برای توجیه قدرت بهکارمیرود. جستار حاضر برای دستیابی بدین منظور از دیدگاه تحلیل انتقادی گفتمان بهره میگیرد و با استفاده از رویکرد زبانشناختی نقشگرا، نقش عناصر زبانی و بلاغی گونۀ زبانی (language variety) درباری را در انتقال تأثیرگذار مفاهیم تحلیل میکند و ویژگیهای گفتمانی این گونۀ زبانی را از منظر مناسبات قدرت و ایدئولوژی برمیرسد. در این زمینه روزنامۀ دولت عَلیه بهعنوان نمونۀ بارز این نوع گونۀ اجتماعی زبان تحلیل میشود، آنگاه نتایج بهدستآمده با ذکر شواهد و ارجاعات به کلّ روزنامههای دربار قاجار تعمیم مییابد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تحلیل انتقادی گفتمان؛ روزنامهنگاری دربار قاجار؛ گونۀ زبانی درباری؛ روزنامۀ دولت عَلیه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,041 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 823 |
||