بررسی ترسالی و خشکسالی هواشناسی در حوضههای جنوبی دریاچۀ ارومیه (مطالعۀ موردی: حوضههای آبریز زرینهرود و سیمینهرود) | ||
| مجله اکوهیدرولوژی | ||
| مقاله 16، دوره 5، شماره 1، بهار 1397، صفحه 189-202 اصل مقاله (1.13 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/ije.2018.245903.781 | ||
| نویسندگان | ||
| مجید منتصری* 1؛ امیر نورجو2؛ جواد بهمنش3؛ مهدی اکبری4 | ||
| 1استاد، گروه مهندسی آب، دانشگاه ارومیه | ||
| 2دانشجوی دکتری آبیاری و زهکشی، گروه مهندسی آب، دانشگاه ارومیه و عضو هیات علمی بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، ارومیه، ایران | ||
| 3دانشیار، گروه مهندسی آب، دانشگاه ارومیه | ||
| 4دانشیار پژوهشی، مؤسسۀ تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی کرج | ||
| چکیده | ||
| دریاچۀ ارومیه در سالهای اخیر بهدلیل کاهش جریانات ورودی آب از زیرحوضههای خود با کاهش شدید حجم آب مواجه شده است. یکی از دلایل خشکی مستمر این دریاچه تغییرات اقلیمی و پدیدۀ خشکسالی است. دو رودخانۀ زرینهرود و سیمینهرود از مهمترین زیرحوضههای دریاچۀ ارومیه هستند و بیش از نیمی از ورودی آب دریاچه را تأمین میکنند. در این میان، شناخت ابعاد مختلف پدیدۀ خشکسالی و خصوصیات آماری آن مهم است و نخستین قدم در بررسی و مدیریت منابع آب حوضه و درک بهتر دلایل خشکی دریاچۀ ارومیه بهشمار میآید. هدف از این پژوهش، بررسی رفتار اقلیمی حوضههای بررسیشده از دیدگاه خشکسالی هواشناسی طی چهار دهۀ گذشته است. در این تحقیق وضعیت خشکسالی در دو حوضۀ زرینهرود و سیمینهرود توسط شاخص بارش استانداردشده، SPI با استفاده از دادههای بارش ماهانۀ 31 ایستگاه در دورۀ آماری 1350ـ 1393 در مقیاس زمانی سالانه و ماهانه (یک تا 48 ماهه) بررسی شد. دورههای ترسالی و خشکسالی و همچنین مقادیر شاخص SPI در مقیاسهای مختلف زمانی و بهصورت منطقهای استخراج شد. در نهایت، نقشۀ پهنهبندی شاخص بارش استانداردشده برای سالهای واقعشده در دورههای مهم ترسالی و خشکسالی با استفاده از روشهای زمینآماری (کریجینگ، کوکریجینگ و فاصلۀ معکوس) تهیه و ارزیابی شد. بررسی شاخص SPI طی چهار دهۀ گذشته، نشان میدهد بهطور کلی زیرحوضههای جنوبی دریاچۀ ارومیه پس از تجربۀ دو دورۀ ترسالی و یک دورۀ خشکسالی، در 70 درصد سالها در شرایط نرمال بهسر بردهاند. پس از وقوع خشکسالی متوالی طی دورۀ 1377ـ 1380 بهرغم حاکمیت شرایط نرمال تا سال 1393، روند کاهشی تراز دریاچۀ ارومیه ادامه یافته است که نشان میدهد علاوه بر تأثیر شرایط اقلیمی و کاهش بارشها، عوامل دیگری نظیر بهرهبرداری نامناسب و برداشت بیش از حد از منابع آبی در سالهای اخیر عامل اصلی تشدید بحران در حوضۀ دریاچۀ ارومیه بوده است. مقایسه و ارزیابی روشهای مختلف زمینآماری بهمنظور توزیع مکانی شاخص خشکسالی با استفاده از معیار RMSE نشان داد روش کریجینگ دقت زیادی برای پهنهبندی خشکسالی دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دریاچۀ ارومیه؛ روشهای زمین آمار؛ زرینهرود؛ سیمینهرود؛ شاخص SPI | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,491 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 853 |
||