ملاحظات معناشناختی در تحلیل مسئلۀ اتحاد و تغایر مفهومی صفات خداوند از دیدگاه ابنسینا و ملاصدرا | ||
| مجله علمی " فلسفه دین " | ||
| مقاله 3، دوره 12، شماره 2، 1394، صفحه 259-290 اصل مقاله (364.86 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpht.2015.55257 | ||
| نویسنده | ||
| مهدی زمانی* | ||
| دانشیار دانشگاه پیام نور | ||
| چکیده | ||
| ابنسینا معتقد است صفات خداوند علاوه بر مصداق، از نظر مفهوم نیز واحد و یکسانند و در مقابل ملاصدرا بر تغایر مفهومی و اتحاد مصداقی صفات تأکید میورزد و دیدگاه ابنسینا را مردود میشمارد. در این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی، مبانی و نتایج هر یک از این دو نظریه تحلیل خواهد شد. نظریۀ ابنسینا در معناشناسی اوصاف الهی حاکی از اصالت دادن وی به کاربرد الفاظ است، در حالیکه ملاصدرا به معانی الفاظ در هنگام وضع اهمیت بیشتری میدهد. در پرتو نظریۀ توصیفی معنا میتوان یگانهانگاری مفهومی اوصاف الهی را در راستای اصلاح دیدگاه ما در تبیین ویژگیهای واجبالوجود ارزیابی کرد. تفکیک معنای استعمالی از معنای وضعی، با تأکید بر «کارکردگرایی» آلستون زمینۀ عبور از معانی اولیۀ الفاظ را فراهم میآورد و راه را برای انعطافپذیر دانستن زبان و در نهایت اتحاد معانی اوصاف الهی باز میکند. از تلاشهای متکلمان مسلمان برای نفی «تشبیه» و «تعطیل» و نیز برخی نظرهای اندیشمندان علم اصول در باب استعمال الفاظ هم میتوان راه برونرفت از مشکلات هممعنایی کامل و تغایر صرف معنای صفات را پیدا کرد. افزون بر این کنار نهادن دیدگاههای افراطی منکران و موافقان ترادف و انتخاب راه میانه نیز سهم تغایر و اتحاد (ترادف) مفاهیم اوصاف الهی را حفظ میکند. بنابراین، دیدگاه ابنسینا نوعی نظریۀ اصلاحی در باب معناشناسی اوصاف الهی است که ارتقای معرفت حکمی را در تعیین معنای الفاظ دخالت میدهد، اما نظریۀ ملاصدرا توصیفی است که با توجه به تغایر مفهومی صفات بر تصحیح حمل اوصاف مختلف و مفید بودن آن تأکید دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابنسینا؛ اتحاد مفهومی؛ تغایر مفهومی؛ صفات خداوند؛ معناشناسی؛ ملاصدرا | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,321 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,025 |
||