از متولی‌گری منفرد تا راهبری شبکهای: ارائۀ الگوی حکمرانی اشتغال در ایران بر پایۀ تحلیل بازیگران و روابط نهادی | ||
| مدیریت دولتی | ||
| دوره 18، شماره 3، 1405، صفحه 665-696 اصل مقاله (1.05 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jipa.2026.419530.3974 | ||
| نویسندگان | ||
| حمزه خواستار* 1؛ محمد فارسی2؛ اکبر حسن پور3؛ سعید جعفری نیا4 | ||
| 1دانشیار، گروه مدیریت کسب‌وکار، دانشکدۀ مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری، گروه مدیریت منابع انسانی، دانشکدۀ مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. | ||
| 3دانشیار، گروه مدیریت منابع انسانی، دانشکدۀ مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. | ||
| 4استاد، گروه مدیریت منابع انسانی، دانشکدۀ مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: پژوهش حاضر با هدف ارائۀ الگویی بومی برای حکمرانی شبکهای اشتغال در ایران و تبیین جایگاه راهبردی بازیگران، روابط قدرت و وابستگی، ظرفیت همگرایی و سازوکارهای هماهنگی میان آنان اجرا شده است. مسئلۀ اصلی پژوهش آن است که اشتغال، برخلاف رویکردهای متولی‌محور، حاصل عملکرد یک سازمان یا اجرای یک سیاست منفرد نیست، بلکه از تعامل مجموعه‌ای از بازیگران و زیرشبکه‌های اقتصادی، سیاسی، بودجه‌ای، تولیدی، تجاری، آموزشی، اجتماعی و زیرساختی شکل می‌گیرد. روش: پژوهش از نظر هدف، کاربردی ـ توسعه‌ای و از نظر طرح، آمیختۀ اکتشافی چندمرحله‌ای با تقدم مراحل کیفی است. داده‌ها با استفاده از مرور نظام‌مند مطالعات، تحلیل اسناد بالادستی، قوانین و مقررات، روش دلفی و پرسش‌نامۀ ساختاریافته خبرگانی گردآوری شدند. مشارکت‌کنندگان ۱۷ نفر از مدیران، سیاست‌گذاران، کارشناسان اجرایی و صاحب‌نظران حوزه‌های اشتغال، بازار کار، برنامه‌ریزی اقتصادی و حکمرانی عمومی بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و گلولۀ برفی انتخاب شدند. فهرست اولیه حوزه‌ها، بازیگران و اهداف شبکه، در دو دور دلفی پالایش و اعتباربخشی شد؛ سپس برای تحلیل میزان اثرگذاری و اثرپذیری مستقیم و غیرمستقیم، قدرت نسبی بازیگران، مواضع آنان نسبت به اهداف و ظرفیت همگرایی و ائتلاف، از روش تحلیل راهبردی بازیگران مکتور استفاده شد. در مرحلۀ نهایی، یافته‌های حاصل از تحلیل مکتور با شواهد نظری، اسنادی و خبرگانی تلفیق شدند. یافته‌ها: شبکۀ حکمرانی اشتغال ایران از ۱۲ زیرشبکۀ نهادی تشکیل شده است و بازیگران آن از نظر موقعیت راهبردی، در چهار گروه محرک، متصل، وابسته و کم‌تعامل قرار می‌گیرند. زیرشبکه‌های امنیتی ـ سیاسی و مقابله با قاچاق و درآمد و بودجه در موقعیت محرک قرار دارند و از توان بیشتری برای جهت‌دهی به سایر اجزای شبکه برخوردارند. زیرشبکه‌های سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی شبکۀ اشتغال، اقتصادی، بازرگانی، سرمایه‌گذاری و تولید و خدمات در موقعیت متصل و واسط قرار گرفته‌اند و می‌توانند آثار حوزه‌های محرک را به سایر بخش‌های شبکه منتقل یا تقویت کنند. زیرشبکه‌های مدیریت منابع و بهره‌وری و زیرساخت عمرانی و فنی در موقعیت کم‌تعامل و زیرشبکه‌های آموزش، پژوهش و نوآوری، کارگر، کارفرما و دولت و اجتماعی ـ فرهنگی در موقعیت وابسته قرار دارند. تحلیل مواضع بازیگران نیز نشان داد هر دوازده زیرشبکه نسبت به اهداف کلان اشتغال موضعی مثبت دارند؛ اما سطح بسیج راهبردی آنان یکسان نیست. این وضعیت بیانگر فاصله میان همگرایی هنجاری در سطح اهداف و هماهنگی اجرایی در سطح تخصیص منابع، پذیرش مسئولیت و تغییر رویه‌های سازمانی است. همچنین، تحلیل همگرایی‌ها از شکل‌گیری ائتلاف‌های بالقوه امنیتی ـ اقتصادی ـ بودجه‌ای و اقتصادی ـ تولیدی حکایت داشت. بر پایۀ تلفیق یافته‌ها، الگویی شش‌لایه شامل ماهیت و زمینه مسئله، حوزه‌های اثرگذار، بازیگران و زیرشبکه‌ها، روابط قدرت و وابستگی، سازوکارهای حکمرانی و پیامدهای مورد انتظار ارائه شد. سازوکارهای اصلی این الگو عبارت‌اند از: راهبری شبکه، هماهنگی افقی و عمودی، تقسیم کار نهادی، نظام داده و پایش مشترک، پاسخ‌گویی شبکهای، مدیریت تعارض، مشارکت نهادمند ذی‌نفعان و یادگیری سیاستی. نتیجه‌گیری: مسئولیت رسمی اشتغال با قدرت واقعی و منابع در اختیار بازیگران شبکه هم‌تراز نیست؛ بنابراین مسئلۀ اصلی نظام اشتغال نه فقدان یک متولی رسمی، بلکه ضعف در تنظیم روابط میان بازیگرانی است که منابع، اختیارات و ابزارهای تعیین‌کننده اشتغال را در اختیار دارند. گذار از منطق دستگاه‌محور به حکمرانی شبکهای، مستلزم بازتعریف نقش شورای عالی اشتغال به‌عنوان هستۀ راهبری فرابخشی، هم‌ترازسازی مسئولیت با اختیار و منابع، تقویت مشارکت بازیگران اثرپذیر و ایجاد سازوکارهای مشترک پاسخ‌گویی، پایش و یادگیری است. تحقق این الزامات می‌تواند زمینۀ ارتقای اشتغال پایدار، باکیفیت و متوازن را فراهم سازد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| اشتغال؛ پاسخ‌گویی شبکهای؛ تحلیل بازیگران؛ حکمرانی شبکهای؛ شبکه خط‌مشی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 305 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 120 |
||