اولویت‌بندی ابعاد حکمرانی فضایی هوشمند در زمینة ایران با تأکید مفهومی بر آزمایشگاه ملی جغرافیا: رویکرد ترکیبی فازی دلفی DEMATEL–DANP با الهام از تجربة OECD | ||
| مجله علمی " آمایش سرزمین " | ||
| مقاله 9، دوره 18، شماره 1، فروردین 1405، صفحه 167-192 اصل مقاله (1.85 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jtcp.2026.415555.670558 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد سجاد نوروزی* 1؛ مجید فخری2 | ||
| 1گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران | ||
| 2گروه مدیریت راهبردی پدافند غیر عامل، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| تحولات شتابان در حوزة داده‌های ژئواسپشیال، هوش مصنوعی مکانی (GeoAI)، و فناوری‌های دیجیتال الگوهای سنتی حکمرانی را با چالش مواجه کرده و ضرورت گذار به حکمرانی فضایی هوشمند را برجسته ساخته است. پژوهش حاضر با هدف پالایش، زمینه‌مند کردن، و اولویت‌بندی ابعاد کلان حکمرانی فضایی هوشمند در زمینة ایران و تبیین جایگاه مفهومی آزمایشگاه ملی جغرافیا به عنوان یک سازکار واسط بالقوه میان داده و تحلیل و سیاست‌گذاری انجام شد. پژوهش از نظر هدف کاربردی‌ـ توسعه‌ای و از حیث روش آمیختة اکتشافی متوالی است. در مرحلة نخست، با استفاده از مرور هدفمند پیشینه، اسناد OECD و UN-GGIM، و سایر چارچوب‌های مرتبط ۶۲ شاخص اولیه در قالب ۱۰ بعد شناسایی شد. این مجموعه بر اساس سه معیار زمینه‌ای شامل سازگاری نهادی، سازگاری حقوقی‌ـ حکمرانی، سازگاری داده‌ای‌ـ زیرساختی بازبینی و سپس با استفاده از روش فازی دلفی و مشارکت ۲۵ خبره پالایش شد. حاصل این فرایند تثبیت ۵۰ شاخص در قالب همان ۱۰ بعد بود. در ادامه، روابط علّی‌ـ معلولی و اهمیت نسبی ۱۰ بعد اصلی با استفاده از DEMATEL و DANP بررسی شد. نتایج DEMATEL نشان داد «حکمرانی و رهبری راهبردی» مهم‌ترین عامل علّی و «اثربخشی و پیامدهای حکمرانی فضایی» مهم‌ترین متغیر پیامدی سیستم است؛ درحالی‌که «سازکار هماهنگی و یکپارچه‌سازی ژئواسپشیال» بیشترین تعامل شبکه‌ای را با سایر ابعاد دارد. نتایج DANP نیز نشان داد که این بعد با وزن ۰٫۱۷۶ در رتبة نخست و پس از آن «حکمرانی و رهبری راهبردی» با وزن ۰٫۱۶۴ و «حکمرانی داده و چارچوب‌های حقوقی» با وزن ۰٫۱۳۸ قرار دارند. در این پژوهش، DANP در سطح ۱۰ بعد اصلی اجرا شد و برای ۵۰ شاخص فرعی وزن شبکه‌ای مستقل محاسبه نشد. تحلیل حساسیت سناریویی نیز نشان داد که در دامنة تغییرات مفروض رتبة سه بعد نخست حفظ می‌شود. با توجه به قضاوت‌محور بودن داده‌ها و نبود اعتبارسنجی بیرونی در یک بستر اجرایی واقعی، یافته‌های پژوهش به عنوان یک چارچوب مفهومی و اولویت‌بندی‌شدة ایران‌محور تفسیر می‌شوند و نه به‌عنوان الگوی اجرایی، سازمانی، یا حقوقی نهایی برای آزمایشگاه ملی جغرافیا. نتایج نشان می‌دهد که تحقق حکمرانی فضایی هوشمند در ایران بیش از آنکه مسئله‌ای صرفاً فناورانه باشد به هماهنگی نهادی، رهبری راهبردی، و حکمرانی داده وابسته است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آزمایشگاه ملی جغرافیا؛ حکمرانی داده؛ حکمرانی فضایی هوشمند؛ DANP؛ OECD | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 124 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 65 |
||