اجاق در فرهنگ عامۀ ایران: قداست خانگی، درمان آیینی و نظم نمادین | ||
| پژوهش های ایران شناسی | ||
| مقاله 4، دوره 16، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 61-82 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jis.2026.417812.1423 | ||
| نویسنده | ||
| علی جهانشاهی افشار* | ||
| دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به بررسی جایگاه چندوجهی و معنایی اجاق در فرهنگ عامۀ ایران میپردازد. اجاق، فراتر از کارکرد مادی خود به عنوان فضایی برای پختوپز و تأمین گرما، در باورها و آیینهای مردم ایران، نقشی نمادین و آیینی یافته است. درک عمیق این نقش، نیازمند تحلیل پیوند میان عناصر مادی، باورهای آیینی، ساختارهای خانوادگی و نظم اجتماعی است. هدف اصلی این تحقیق، تبیین و تحلیل کارکردها و معانی نمادین اجاق در فرهنگ عامۀ ایران، با تأکید بر ارتباط آن با مفاهیمی چون تداوم نسل، سلامت، برکت، قداست و نظم خانوادگی است. همچنین، این پژوهش در پی آن است تا با بهرهگیری از دادههای مردمنگارانه و چارچوبهای نظری انسانشناسی، ابعاد مختلف معنایی اجاق را روشن سازد. جامعۀ آماری این پژوهش شامل باورها، آیینها و دادههای مردمنگارانۀ جمعآوری شده از مناطق مختلف ایران است که به طور مستقیم یا غیرمستقیم به اجاق، تنور، خاکستر، دوده و مفاهیم مرتبط با آنها اشاره دارند. روش تحقیق حاضر، توصیفی-تحلیلی است. تحلیل دادهها با اتکا به روش مردمنگاری و با استفاده از چارچوبهای نظری انسانشناسی، بهویژه نظریۀ مکان مقدس و مناسک گذار (میرچا الیاده)، نگاه به خانه به مثابه فضای صمیمی (گاستون باشلار) و نظریۀ پاکی و آلودگی (مری داگلاس) صورت گرفته است. دادههای مورد استفاده عمدتاً از طریق مراجعات متنی و تحلیل اسناد مردمنگارانه گردآوری شدهاند. یافتههای تحقیق نشان میدهند که اجاق در فرهنگ عامۀ ایران، به مثابۀ «مرکز حساس» خانه، نقشی کلیدی در بازتولید معانی بنیادین فرهنگی ایفا میکند و فراتر از کارکرد مادی به یک «نهاد نمادین» بدل شده است که معانی بنیادین زندگی را بازنمایی و بازتولید میکند | ||
| کلیدواژهها | ||
| اجاق؛ فرهنگ عامه؛ مردمنگاری؛ انسانشناسی فرهنگی؛ میرچا الیاده؛ گاستون باشلار؛ مری داگلاس؛ آیینهای گذار؛ پاکی و آلودگی؛ خانه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 51 |
||