نابرابری جنسیتی در نظام بیمه‌های اجتماعی ایران (1398-1403) | ||
| زن در توسعه و سیاست | ||
| دوره 24، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 587-619 اصل مقاله (758.94 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jwdp.2026.413691.1008627 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدسالار اجتهادنژاد کاشانی* 1؛ نسرین قوامی2 | ||
| 1استادیار گروه مطالعات اجتماعی مؤسسۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران. | ||
| 2کارشناس ارشد مطالعات زنان، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| نظام تأمین اجتماعی در ایران، به‌عنوان هستۀ مرکزی سیاست‌گذاری رفاهی، به‌طور ساختاری بر پایۀ الگوی «مرد نان‌آور» شکل گرفته است؛ الگویی که از همان ابتدا بخش بزرگی از جمعیت زنان را در حاشیه قرار داده و سازوکارهای بیمه‌ای را با زیست اقتصادی واقعی آنان انطباق نداده است. این پژوهش با هدف بررسی نابرابری جنسیتی در نظام بیمه‌های اجتماعی ایران، شکاف‌های موجود در پوشش‌های بیمه‌ای و برخورداری از مزایا را تبیین می‌کند. روش‌شناسی آن مبتنی بر رویکرد توصیفی-تبیینی و تحلیل ثانویۀ داده‌های سازمان‌های بیمه‌گر در بازۀ زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ است. داده‌ها از سالنامه‌های آماری سه صندوق اصلی بیمه‌ای کشور همراه با نتایج طرح آمارگیری نیروی کار سال ۱۴۰۳ گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد علی‌رغم رشد 6/5 درصدی سهم بیمه‌پردازی زنان در دورۀ شش‌سالۀ اخیر، شکاف عمیقی در کیفیت دسترسی به حمایت‌های پایدار وجود دارد. در سال ۱۴۰۳، زنان فقط ۲۷ درصد از بیمه‌پردازان فعال سازمان تأمین اجتماعی را تشکیل داده‌اند؛ در حالی که سهم آنان از جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سالۀ کشور بیش از ۴۹ درصد است. تحلیل تمایز میان «مستمری‌بگیری اصلی» و «تبعی» آشکار می‌سازد که ۹۱ درصد از زنان در ردیف مستمری‌بگیران بازمانده تعریف می‌شوند که این امر مانع استقلال اقتصادی پایدار آنان شده است. همچنین پدیدۀ «تلۀ بازماندگی» تبیین‌شده نشان می‌دهد این تمرکز ۹۱ درصدی ناشی از بازتولید نقش‌های سنتی در قوانین بیمه‌ای است. درنهایت، نتایج تبیین‌گر این واقعیت است که نظام بیمه‌ای فعلی به‌جای توانمندسازی زنان به‌عنوان کنشگران مستقل، تمایل به بازتولید الگوهای وابستگی معیشتی دارد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| بیمه‌های اجتماعی؛ تلۀ بازماندگی؛ سیاست‌گذاری اجتماعی؛ مدل نان‌آور مردانه؛ نابرابری جنسیتی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 285 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 131 |
||