از مدیریت منابع اطلاعاتی ایستا تا مدیریت جریانهای پویای اطلاعات: بازتعریف نقش متخصص اطلاعات در مواجهه با فناوریهای تحولآفرین | ||
| تحقیقات کتابداری و اطلاعرسانی دانشگاهی | ||
| مقاله 1، دوره 60، شماره 1، بهار 1405، صفحه 1-18 اصل مقاله (1.09 M) | ||
| نوع مقاله: سخن سردبیر | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlib.2026.108444 | ||
| نویسنده | ||
| علیرضا نوروزی* | ||
| گروه علم اطلاعات و مدیریت دانش، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف: این یادداشت به بررسی تغییر پارادایمی در علم اطلاعات و دانششناسی، از مدیریت منابع اطلاعاتی ایستا، که با هویتی ثابت، مرزهایی معین و فرادادههایی پایدار مشخص میشوند، به مدیریت جریانهای پویای اطلاعات میپردازد که بر اثر فناوریهای تحولآفرین نظیر وب پویا، اینترنت اشیاء، رسانههای اجتماعی، و هوش مصنوعی مولد پدید آمدهاند. این مطالعه با هدف بازتعریف نقش متخصص اطلاعات در پاسخ به این دگرگونی و نیز واکاوی شکاف فزاینده میان آموزش، پژوهش و عمل در این حوزه انجام شده است. روش پژوهش: این تحلیل مفهومی با رویکردی میانرشتهای و با تلفیق چارچوبهای نظری برگرفته از علم داده، مهندسی نرمافزار، تحلیل شبکههای اجتماعی، مطالعات ارتباطات و علم اطلاعات انجام شده است. در این یادداشت، نظریههای هستیشناختی جریان اطلاعات به همراه نظریههای جامعهشناختی مرور و بررسی شدهاند. همچنین با بهکارگیری تحلیل تطبیقی میان «پارادایم دسترسی» سنتی و «پارادایم مدیریت جریان اطلاعات» نوظهور، پرسشهای کلیدی، نقشهای اصلی، ابزارها، واحد تحلیل و ابعاد زمانی هر یک بررسی شده است. یافتهها: تحلیل حاضر نشان میدهد که جریانهای پویای اطلاعات، مفروضات بنیادین علم اطلاعات و دانششناسی را در زمینه هویت اطلاعات، الگوهای بازیابی، ارزیابی نیازها و نظامهای ردهبندی به چالش میکشند. واحدهای اطلاعاتی در جریانهای پویا، هویتی لحظهای و وابسته به بافت دارند که با طرحهای فرادادهای سنتی نظیر مارک و دوبلینکور قابل ضبط نیستند. مدل «ذخیرهسازی-سپس-بازیابی» جای خود را به مدل «پایش بیدرنگ-پالایش-پیشرسانی» میدهد؛ بهگونهای که اطلاعات بایستی پیش از طرح درخواست صریح از سوی کاربر، بهطور فعال به او هدایت شود. روشهای سنتی نیازسنجی برای شناسایی الگوهای نوظهور ناکارآمد هستند و ردهبندیهای موضوعی کتابخانهای نیز در برابر پیوندهای غیرخطی و برچسبمحور کارایی خود را از دست میدهند. یافتهها حاکی از آن است که با وجود الزامات عملی سازمانها برای تعامل با جریانهای پویا، هنوز برنامههای درسی، کتابهای مرجع و سامانههای اطلاعاتی این حوزه عمدتاً بر اساس مدیریت منابع ایستا طراحی شدهاند. نتیجهگیری: علم اطلاعات و دانششناسی باید خود را از رشتهای که صرفاً بر سازماندهی اسناد ایستا برای دسترسی آینده متمرکز است، به حوزهای که بهطور فعال به پایش، پالایش و هدایت جریانهای پویای اطلاعات میپردازد، بازتعریف نماید. نقش متخصص اطلاعات از «دروازهبان» به «ناوبر» تحول یافته است؛ یعنی تسهیلگری که تعیین میکند چه اطلاعاتی باید نگهداری یا حذف شوند و چه اطلاعاتی برای چه کسی و در چه زمانی ارسال گردد. این تغییر پارادایمی دارای پیامدهای عملی، نظری، آموزشی و روششناختی است که بازطراحی برنامههای درسی، پذیرش روشهای پژوهشی محاسباتی و تعامل میانرشتهای با علم داده و مطالعات ارتباطات را ضروری میسازد. نادیده گرفتن این دگرگونی، رشته را به حاشیه خواهد راند؛ در حالی که مواجهه هوشمندانه با آن، فرصتی برای احیای نقش راهبردی متخصصان اطلاعات در عصر کلاندادهها، اینترنت اشیاء و هوش مصنوعی مولد فراهم میآورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جریانهای پویای اطلاعات؛ مدیریت جریانهای اطلاعاتی؛ تغییر پارادایم؛ علم اطلاعات و دانششناسی؛ متخصص اطلاعات؛ فناوریهای تحولآفرین؛ آموزش؛ برنامههای درسی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 143 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 161 |
||