بررسیِ انتسابِ اِنفعالاتِ نَفسانی به خدا نزدِ ابنِ‌سینا؛ شخص‌وارگی، آری یا خیر | ||
| مجله علمی " فلسفه دین " | ||
| دوره 23، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 169-178 اصل مقاله (1.29 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpht.2026.414552.1006205 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدمسعود رحمانی1؛ امیرعباس علی‌زمانی* 2 | ||
| 1گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدة الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2گروه فلسفة دین، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مسئلة شخص‌وارگیِ خداوند از مباحث محوری در فلسفة دین معاصر است که ارتباط وثیقی با امکان انتسابِ اوصافِ نفسانی و عاطفی به خداوند دارد. در این میان، نظامِ الهیاتیِ ابن‌سینا به دلیل تأکید بر بساطت، وجوبِ وجود، و نفیِ هر گونه تغییر و انفعال از ذاتِ واجب‌الوجود زمینه‌ای ممتاز برای تحلیل این مسئله فراهم می‌آورد. نوشتار حاضر با تمرکز بر مفهوم «انفعالات نفسانی» در چارچوب روان‌شناسی فلسفی ابن‌سینا و با تفکیک میان فعل و انفعال به بررسی امکان یا امتناع انتسابِ حالاتِ عاطفی به خداوند در دستگاه فکری او می‌پردازد. بدین منظور، نخست معنای انفعال نفسانی و عوامل اثرگذار بر نفس انسانی تبیین می‌شود. سپس ملاک‌های شخص‌وارگی در فلسفة دین معاصر تحلیل و با مبانی متافیزیکی ابن‌سینا مقایسه می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ابن‌سینا، گرچه برخی مفاهیم چون عشق و رضا و لذت را به خداوند نسبت می‌دهد، آن‌ها را از معنای انفعالی و انسان‌وار تهی می‌سازد و در قالبی مابعدالطبیعی بازتعریف می‌کند. ازاین‌رو، در نظام سینوی، انتساب اوصاف نفسانی مستلزم شخص‌وارگیِ انسان‌وار نیست، بلکه صرفاً بر نوعی تشخّص متافیزیکی دلالت دارد که با بساطت و عدمِ تغیّر واجب‌الوجود سازگار است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| ابن‌سینا؛ انفعالات نفسانی؛ شخص‌وارگی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 197 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 142 |
||