بهینه سازی مدیریت منابع تولید کشاورزی در شهرستان دزفول مبتنی بر رویکرد همبست آب-کربن-امرژی | ||
| تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 07 مرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/ijaedr.2026.413449.669430 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا مرزبان1؛ مصطفی مردانی نجف آبادی* 2 | ||
| 1دانشجوی پسادکتری گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی و عمران روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران. | ||
| 2عضو هیئت علمی گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان | ||
| چکیده | ||
| شهرستان دزفول بهعنوان یکی از قطبهای مهم کشاورزی کشور، به دلیل غلبه محصولات پرمصرف آب، برداشت فزاینده از منابع آب سطحی و زیرزمینی و نبود ارزیابی همزمان پیامدهای اقتصادی و زیستمحیطی الگوی کشت، با چالش جدی در مدیریت پایدار منابع مواجه است. با وجود اهمیت این منطقه، تاکنون تحلیل یکپارچهای مبتنی بر همبست آب–کربن–امرژی برای ارزیابی و بهینهسازی الگوی کشت آن انجام نشده است. ازاینرو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل و بهینهسازی مصرف منابع کشاورزی در شهرستان دزفول، از رویکرد یکپارچه همبست آب–کربن–امرژی بهره گرفت. در گام نخست، ردپای آب، ردپای کربن و امرژی ورودی محصولات مختلف در الگوی کشت موجود محاسبه شد. نتایج این مرحله، غلبه ساختاری دو محصول گندم آبی و ذرت علوفهای و وابستگی شدید نظام تولید به منابع آب سطحی و زیرزمینی را آشکار ساخت. سپس، با استفاده از مدل برنامهریزی ریاضی چندهدفه، سناریوهای مختلف الگوی کشت با اهداف متعارض شامل حداکثرسازی سود خالص و حداقلسازی ردپای آب و ردپای کربن شبیهسازی و ارزیابی شدند. یافتهها نشان داد که الگوی کشت موجود، اگرچه با سیاستهای امنیت غذایی همسو است، اما فشار اکولوژیکی قابلتوجهی بر منابع منطقه وارد میکند. همچنین، رویکرد چندهدفه در مقایسه با سناریوهای تکهدفه، تعادل مناسبتری میان اهداف اقتصادی و زیستمحیطی برقرار کرد. در سناریوی بهینه چندهدفه، ردپای آب 16/8 درصد، ردپای کربن 17/3 درصد و امرژی ورودی 9/2 درصد کاهش یافت، در حالی که سود اقتصادی کشاورزان بدون تغییر حفظ شد. افزون بر این، شاخص ترکیبی پایداری همبست از 76/0 در الگوی موجود به 97/0 در الگوی بهینه افزایش یافت که بیانگر بهبود حدود 27 درصدی پایداری، افزایش تابآوری و ارتقای کارایی تخصیص منابع است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که بهکارگیری رویکرد همبست آب–کربن–امرژی میتواند مبنایی کارآمد برای بازنگری در سیاستهای تخصیص آب، مدیریت نهادههای کشاورزی و طراحی الگوهای کشت پایدار در دزفول و سایر مناطق نیمهخشک فراهم سازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کشاورزی پایدار؛ تخصیص بهینه منابع؛ امنیت غذایی؛ تحلیل امرژی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 90 |
||