ارزیابی نقش ساختارهای همسایگی مکانی در پهنهبندی پتانسیل سیلخیزی بر پایه مدل وزندهی فازی (مطالعه موردی: حوضه آبخیز عبدالله آباد سمنان) | ||
| مجله اکوهیدرولوژی | ||
| دوره 13، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 1268-1295 اصل مقاله (2.69 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/ije.2026.412878.1912 | ||
| نویسندگان | ||
| پیمان پیمان خواه1؛ محمدرضا جلوخانی نیارکی* 2؛ سعید حمزه3 | ||
| 1دانشجوی دکتری سنجش از دور و GIS، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران | ||
| 2گروه سنجش از دور و GIS - دانشکده جغرافیا - دانشگاه تهران - ایران | ||
| 3دانشیار گروه سنجش از دور و GIS، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: هدف این پژوهش، پهنهبندی پتانسیل سیلخیزی در حوضۀ آبخیز عبداللهآباد شهرستان سرخه با تأکید بر بررسی نقش ساختارهای همسایگی مکانی در بهبود تحلیلهای فضایی بود. با توجه به محدودیت دادههای هیدرولوژیکی در بسیاری از حوضهها، استفاده از روشهای مبتنی بر تحلیل چندمعیاره و منطق فازی میتواند رویکردی مناسب برای شناسایی مناطق مستعد سیلاب فراهم کند. روش پژوهش: در این پژوهش عوامل مؤثر در بروز سیلاب شامل ۹ معیار محیطی مؤثر بر بروز سیلاب در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی تحلیل شدند. ابتدا لایههای اطلاعاتی با استفاده از توابع عضویت فازی استانداردسازی شدند و سپس وزن معیارها با روش تحلیل سلسلهمراتبی تعیین شد. در ادامه، نقشۀ پتانسیل سیلخیزی با استفاده از عملگر گامای فازی تولید شد. به منظور بررسی اثر وابستگیهای فضایی، دو نوع ساختار همسایگی مکانی شامل Distance-based و Boundary-based بر نتایج مدل اعمال و در نهایت نقشۀ نهایی از ترکیب نتایج تهیه شد. یافتهها: نتایج نشان داد شیب و بارش بیشترین نقش را در تعیین پتانسیل سیلخیزی دارند. مقایسۀ نقشههای حاصل از مدل پایه و مدلهای دارای ساختار همسایگی نشان داد اعمال همسایگی مکانی موجب کاهش پراکندگی لکهای و افزایش پیوستگی فضایی پهنههای خطر میشود. ساختار Distance-based با در نظر گرفتن تأثیر تدریجی واحدهای مجاور باعث هموارسازی الگوهای فضایی شد، در حالی که ساختار Boundary-based پیوستگی بیشتری در مرز پهنههای خطر ایجاد کرد. براساس نتایج حاصل 42/24 درصد از مساحت حوضه در طبقۀ پتانسیل متوسط، 26/70 درصد در طبقۀ پتانسیل زیاد و 21/78 درصد در طبقۀ پتانسیل کم قرار دارد، در حالی که طبقات بسیار زیاد و بسیار کم بهترتیب تنها 2/35 و 6/93 درصد از مساحت حوضه را شامل میشوند. نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد ترکیب منطق فازی، روشهای تصمیمگیری چندمعیاره و تحلیل ساختارهای همسایگی مکانی میتواند چارچوبی کارآمد برای پهنهبندی پتانسیل سیلخیزی فراهم کند. در نظر گرفتن وابستگیهای فضایی میان واحدهای مکانی موجب افزایش انسجام نقشههای خروجی و درک دقیقتر الگوی فضایی پتانسیل سیلخیزی میشود و میتواند در مدیریت ریسک سیلاب و برنامهریزی کاربری اراضی مورد استفاده قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پهنهبندی پتانسیل سیلخیزی؛ AHP فازی؛ همپوشانی فازی؛ مرز مبنا؛ فاصله مبنا | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 148 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 138 |
||