ارزیابی و پهنهبندی خطر سیلاب شهری با استفاده از فرایند تحلیل سلسلهمراتبی فازی (FAHP) مطالعۀ موردی: شهر نورآباد، استان لرستان | ||
| مدیریت مخاطرات محیطی | ||
| دوره 13، شماره 1، بهار 1405، صفحه 37-52 اصل مقاله (1.48 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی کاربردی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhsci.2026.416189.940 | ||
| نویسندگان | ||
| رسول نادری فر1؛ ممند سالاری* 2؛ هاشم حسینی3 | ||
| 1دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه کردستان | ||
| 2استادیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه کردستان | ||
| 3دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، گروه ژئومورفولوژی، دانشگاه خوارزمی | ||
| چکیده | ||
| امروزه جهان در معرض مخاطرات بیسابقۀ طبیعی قرار دارد و سیل یکی از مهمترین آنهاست که با توجه به پهنۀ مکانی عملکرد، قابلیت تبدیل به مخاطراتی با آسیبپذیری زیاد جانی و مالی را دارد. بنابراین یکی از مسائل مهم با رویکرد مخاطرهشناسی، سیلابهای شهری است که بررسی آن با دید سیستمی در پهنههای شهری ضرورت دارد. بر این اساس، پژوهش حاضر به ارزیابی خطر سیلاب و پهنهبندی آن در پهنۀ شهری نورآباد پرداخته است. در این زمینه فرایند پژوهش ترکیبی از مراحل شامل تعیین پهنۀ مطالعاتی، شناسایی معیارهای مؤثر در سیلاب شهری شامل شیب، جهت شیب، ارتفاع، فاصله از رودخانه، کاربری اراضی، لیتولوژی، بارش و انحنای شیب، وزندهی و اولویتبندی معیارها بر اساس حد تأثیر آنها در مسئلۀ پژوهش، فازیسازی لایههای اطلاعاتی بر مبنای توابع فازی و در نهایت تهیۀ نقشۀ پهنهبندی پتانسیل خطر سیلاب بر مبنای مدل FAHP و در نهایت اعتبارسنجی مدل و شواهدسنجی میدانی بود. نتایج پژوهش نشان داد که هر معیار با زیرمعیارهای مربوط به خود، با درجات متفاوتی در فرایند خطر سیلاب در نورآباد نقش دارد و در این بین، معیار فاصله از رودخانه با ضریب 219/0 بیشترین نقش و معیار شیب با ضریب 069/0 کمترین نقش را در مخاطره سیلاب دارند. نتایج تکمیلی حاصل از نقشۀ پهنهبندی نشان داد که بخش غالب محدودۀ مطالعاتی معادل 38 درصد در محدودۀ با پتانسیل زیاد و خیلی زیاد به لحاظ خطر سیلاب قرار دارد. بنابراین بخش بزرگی از پهنۀ شهری نورآباد، پتانسیل خطر سیلاب را دارد که این پهنههای سیلگیر در سطح مناطق پیراجریانی و مجاور رودخانهها در سطح شهر چشمگیر است. نتایج تکمیلیتر این پژوهش نشان داد که جدا از مناطق یادشده در بالا، متأثر از نقش تجمیعی پارامترهای مؤثر و بهویژه شرایط توپوگرافیک و نیز فیزیوگرافیک، بخش بزرگی از شهر نورآباد همچون مناطق شمالی، مرکزی و جنوب شرقی پتانسیل سیلگیری متوسط به زیاد را دارند. بنابراین پژوهش حاضر، یک پایگاه اطلاعاتی و در مسیر تکمیل دادههای حاصل از پژوهشهای قبلی در زمینۀ پتانسیل خطر سیلاب و شناسایی پهنههای سیلگیر در پهنۀ شهری نورآباد است و بهعنوان یک سند محیطی در راستای شناخت حریم ممنوعه، مشروط و مجاز مجاری جریانی و اعمال سیاستهای مرتبط با آن برای مدیران شهری کارایی دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پهنهبندی؛ سیلاب شهری؛ خطر؛ نورآباد | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 179 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 185 |
||