فلسفه پساانسانگرایی و بازتعریف مفهوم توپوگرافی در مطالعات ژئوپلیتیک | ||
| پژوهشهای جغرافیای انسانی | ||
| مقاله 2، دوره 58، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 18-33 اصل مقاله (1.43 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhgr.2026.409284.1008876 | ||
| نویسندگان | ||
| عابد گل کرمی* 1؛ بابک شفیعی2؛ علی امیری1 | ||
| 1گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران | ||
| 2گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مطالعات کلاسیک ژئوپلیتیک، بر اساس رویکرد انسان‌محور و عقلانیت مدرن، عناصر غیرانسانی مانند توپوگرافی را عمدتاً به‌عنوان بستر فیزیکی کنش‌های انسانی در نظر می‌گرفتند. این مقاله با اتکا بر فلسفه پساانسانگرایی و نظریه عاملیت شبکه‌ای، جایگاه توپوگرافی را به‌عنوان عاملی پویا و فعال در شکل‌دهی به روابط قدرت بازتعریف می‌کند. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی - توصیفی و کیفی، داده‌ها را کتابخانه‌ای و اسنادی جمع‌آوری و تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که توپوگرافی نه یک زمینه خنثی، بلکه عاملی تعیین‌کننده در حوزه‌های اصلی مرزها، منابع طبیعی، استراتژی‌های نظامی و تغییرات محیطی است. در چارچوب فلسفه پساانسانگرایی، عاملیت میان انسان، طبیعت و فناوری توزیع‌شده و فضا به پدیده‌ای پویا و چندلایه تبدیل می‌شود؛ به این معنا که توپوگرافی می‌تواند به‌عنوان عنصر فعال در شبکه‌های تصمیم‌سازی ژئوپلیتیکی عمل کند. نمونه‌هایی از این نقش شامل تأثیر کوه‌ها و رودخانه‌ها در تعیین مرزهای سیاسی، موقعیت استراتژیک مناطق مرزی، دسترسی به منابع انرژی و شکل‌گیری راهبردهای نظامی کشورها است. این مطالعه با عبور از دوگانه‌های سنتی انسان/طبیعت و سوژه/ابژه، مفهوم «عاملیت توپوگرافی» را به‌عنوان چارچوبی نوین برای تحلیل شبکه‌ای قدرت و فضا معرفی می‌کند. بازخوانی توپوگرافی در این چارچوب، امکان فهم عمیق‌تر از تعامل میان عوامل انسانی و غیرانسانی در ژئوپلیتیک معاصر را فراهم می‌آورد و راهگشای راهبردهای پایدار و طبیعت‌پایه در مدیریت منابع مشترک و مقابله با بحران‌های اقلیمی است. این مقاله با ارائه رویکردی فلسفی - ژئوپلیتیکی، به پژوهشگران و سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا جایگاه فعال محیط طبیعی در تحلیل قدرت و سیاست جهانی را به‌طور نظام‌مند لحاظ کنند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| توپوگرافی؛ ژئوپلیتیک؛ فلسفه پساانسانگرایی؛ مناسبات قدرت؛ عاملیت | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 216 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 25 |
||