| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,240 |
| تعداد مقالات | 77,669 |
| تعداد مشاهده مقاله | 161,249,023 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 120,856,937 |
کاستیهای مفهومی و ساختاری نقد ادبی افغانستان | ||
| پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت | ||
| دوره 14، شماره 3 - شماره پیاپی 39، آبان 1404، صفحه 125-149 اصل مقاله (1.29 M) | ||
| نوع مقاله: علمی-پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlcr.2026.409553.2101 | ||
| نویسندگان | ||
| نورمحمد نورنیا* 1؛ احمد رضی2؛ علیرضا نیکویی3 | ||
| 1دانشآموختۀ گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران | ||
| 2استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. | ||
| 3دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. | ||
| چکیده | ||
| نقد ادبی افغانستان در دو دهۀ اخیر (1380-1400)، همزمان با گسترش فعالیتهای ادبی و فرهنگی، با رشد چشمگیر و تعدد منابع، پایاننامههای دانشگاهی و نقدهای مطبوعاتی مواجه شده است. با این حال، این گسترش کمّی نتوانسته است به شکلگیری گفتمانی منسجم، پایدار و روشمند در حوزۀ نقد ادبی بینجامد و بیشتر به انباشت متون پراکنده منجر شده است. مقالۀ حاضر با هدف شناسایی و تحلیل نظاممند کاستیهای مفهومی و ساختاری نقد ادبی افغانستان، به بررسی مهمترین عرصههایی میپردازد که ضعف نظری، نارسایی روششناختی و واگرایی زبانی در آنها بهگونهای آشکار بازتاب یافته و قابل ردیابی است. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفیـتحلیلی با رویکرد آسیبشناسانه و مبتنی بر تحلیل مفهومی و ساختاری متون انتقادی (نقد شعر و داستان/رمان) است. یافتههای پژوهش نشان میدهند که بحران نقد ادبی در افغانستان، بیش از هر چیز، از کژفهمی نظریههای ادبی، مصرف سطحی یا صرفاً قالبی آنها، فقدان زبان تحلیلی معین و غلبۀ برداشتهای شخصی به جای تحلیل ساختارمند و مستدل ناشی شده است. افزون بر این، بررسی ساختاری نشان میدهد که ضعف در آموزش منسجم نظریهها، رواج ترجمههای ناقص یا نادقیق، نبود سازوکارهای مؤثر ارزیابی علمی و غلبۀ ذوقمحوری در فضای ادبی، زمینۀ ناپایداری، پراکندگی و گسست روششناختی را فراهم ساخته و استمرار این وضعیت را تشدید کرده است. این کاستیها به صورت شبکهای و درهمتنیده عمل میکنند و نقد ادبی را در «فقدان معرفتی» قرار میدهند که در نتیجه، نظریه به درستی جذب نمیشود؛ روش تثبیت نمیگردد و نقد از ایفای نقش خود در تولید معرفت علمی بازمیماند. رهایی از این چرخۀ معیوب، مستلزم بازسازی بنیادین آموزش نظری، تقویت روششناسی تحلیلی و ایجاد نهادهای پژوهشیِ دارای مجله و نظام ارزیابی دانشگاهی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نقد ادبی افغانستان؛ آسیبشناسی؛ نظریۀ ادبی؛ روششناسی؛ زبان نقد | ||
| مراجع | ||
|
منابع
آرین، نصیراحمد. (1397). سوء خوانش. کابل: آریانا.
آرین، نصیر. (1398). «روایت ذوقها: تحلیل شعر معصومیت سنگها سرودۀ مجیب مهرداد براساس تکنیک قرائت تنگاتنگ»، فصلنامۀ ادبیات معاصر. شمارۀ 14 و 15، صص 92-98.
ایگلتون، تری. (1388). پیشدرآمدی بر نظریۀ ادبی، ترجمۀ عباس مخبر. تهران: مرکز.
بارت، رولان. (1391). نقد و حقیقت، ترجمۀ شیرین دقیقیان. تهران: مرکز.
برسلر، چارلز. (1400). درآمدی بر نظریهها و روشهای نقد ادبی، ترجمۀ مصطفا عابدینیفرد. تهران: نیلوفر.
پاینده، حسین. (1401). نظریه و نقد ادبی: درسنامهای میانرشتهای. تهران: مروارید.
پرتو نادری، نصرالله. (1400). پیشگامان شعر نو در افغانستان. کابل: زریاب.
پرتو نادری، نصرالله. (1401). پیر روشنیفروش. کابل: واژه و فرهنگ.
تسلیمی، علی. (1398). نقد ادبی: نظریههای ادبی و کاربرد آنها در ادبیات فارسی. تهران: اختران.
جعفری، محمود. (1398). «دودها و سایهها: نقد روانشناختی مجموعۀ داستان سایه در تاریکی اثر نجیبه ایوبی»، فصلنامۀ ادبیات معاصر. شمارههای 16 و 17، صص 146-149.
خلیق، صالح محمد. (1393). آیینه در آیینه: نقد، نظر و پژوهش. بلخ: انجمن نویسندگان بلخ.
خوشضمیر، راضیه؛ علیرضا نیکویی و رضا چراغی. (1402). «نقد ذوق، مفهوم و تحول آن در نقد و نظریۀ ادبی در ایران»، پژوهشنامۀ مکتبهای ادبی. دورۀ 7، شمارۀ 24، صص 85-113.
راتب، عمران. (1398). مالیخولیا و تردید: مقالاتی در معنامندی و تفسیر متن. کابل: نسل نو.
رستگار، علیشیر. (1396). «تحلیل گفتمان عناصر تمایزگذار شعر سنتی و جدید فارسی»، فصلنامۀ ادبیات معاصر، شمارۀ 7، صص 48-53.
سراب، اسماعیل. (1397). بهرهکشی شاعرانه. کابل: امیری.
سید حیدری، بتول. (1398). «پریشانی و بیگانگی: چشمانداز کلی روانکاوانه نسبت به شخصیتهای خلقشده در داستانهای زنان افغانستان»، فصلنامۀ ادبیات معاصر. شمارههای 16 و 17، صص 105-108.
شمیسا، سیروس. (1383). نقد ادبی. تهران: فردوسی.
غلامحسینزاده، غلامحسین؛ حسینعلی قبادی؛ ناصر نیکوبخت و محمد امین زواری. (1391). «نقد جامعهشناختی رمان هزارخانۀ خواب و اختناق»، فصلنامۀ متنپژوهی ادبی. شمارۀ 52، صص 7-36.
قویم، عبدالقیوم. (1390). مجموعۀ مقالهها در زمینۀ نظریۀ ادبی و نقد ادبی. کابل: سعید.
کاظمی، محمدکاظم. (۱۳۷۶). «نگاهی به "خاکستر صدا" مجموعهشعر سید فضلالله قدسی»، نشریۀ گلبانگ: ضمیمۀ هفتهنامۀ وحدت. سال 1، شمارۀ ۲2.
کاظمی، محمدکاظم. (۱۳۸۹، ۷ مهر). «نگاهی به عاشقانههای قهار عاصی»، سایت پیام آفتاب.
کاظمی، محمدکاظم. (1392). «گوشههایی از انقلاب غزل: نقدی بر کتاب "در خوابهام کودک غمگینیست"؛ سرودههای روحالامین امینی»، فصلنامۀ شعر. شمارۀ 70.
کالر، جاناتان. (1396). نظریۀ ادبی: معرفی بسیار مختصر، ترجمۀ فرزانه طاهری. تهران: مرکز.
کوهستانی، تمنا؛ مهین پناهی و مجید هوشنگی. (1404). «بررسی رمان درویش پنجم رهنورد زریاب براساس کهنالگوی محوری بازگشت و نظام کهنالگویی ضمنی آن»، مطالعات شبه قاره. دورۀ 17، شمارۀ 49، صص 250-231.
مجیر، عبدالوهاب. (1389). در پیچ و خم غزل امروز بلخ. بلخ: انجمن آزاد نویسندگان بلخ.
معینی، سولماز؛ احمد رضی و رضا چراغی. (1400). «ضرورتها و الزامات نقد زیستمحیطی با نگاهی به کاستیهای آن در مقالات ایرانی»، فصلنامۀ علمی ـ پژوهشی نقد ادبی. سال 14، شمارۀ 54، صص 145-188.
مکاریک، ایرنا ریما. (1383). دانشنامۀ نظریههای ادبی معاصر، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی. تهران: آگه.
نوالی، محمود. (1403). «ویژگیهای دازاین در کتاب وجود و زمان هایدگر»، مجلۀ پژوهشهای فلسفی دانشگاه تبریز. دورۀ 18، شمارۀ 49، صص 43-60.
نورنیا، نورمحمد؛ احمد رضی و علیرضا نیکویی. (1404). «آبشخورهای نظری نقد ادبی افغانستان»، فصلنامۀ جستارهای نوین ادبی. سال 58، شمارۀ 1، صص 45-71.
نیکویی، علیرضا. (1398). «مرور انتقادی کتب نقد ادبی در زمینۀ آبشخورهای نقد»، ادبیات معاصر پارسی. سال 9، شمارۀ 1، صص 249-271.
واحدیار، افسانه. (1400). پرسه در دیگری: واکاوی شعر هرات از ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰. هرات: آن.
یسنا، یعقوب. (1393). خوانش متن: نوشتارهای ممکن برای گفتمان نقد ادبی. کابل: مقصودی.
یسنا، یعقوب. (1399). روشنگری افسون. کابل: مقصودی.
References Arian, Nasir Ahmad. (2018). Misreading. Kabul: Ariana. (In Persian) Arian, Nasir. (2019). “Narrative of Tastes: An Analysis of the Poem Masoomiyat-e Sangha by Mojib Mehrdad Based on Close Reading Techniques.” Contemporary Literature Quarterly, Issues 14–15, pp. 92–98. (In Persian) Barthes, Roland. (2012). Criticism and Truth, trans. Shirin Daqiqian. Tehran: Markaz. (In Persian) Bressler, Charles. (2021). Introduction to Literary Theories and Methods, trans. Mostafa Abedini-Fard. Tehran: Nilofar. (In Persian) Coller, Jonathan. (2017). Literary Theory: A Very Brief Introduction, trans. Farzaneh Taheri. Tehran: Markaz. (In Persian) Eagleton, Terry. (2009). Introduction to Literary Theory, trans. Abbas Mokhber. Tehran: Markaz. (In Persian) Gholamhossinzadeh, Gholamhossin; Hosseinali Ghobadi; Naser Nikbakht & Mohammad Amin Zavari. (2012). “A Sociological Critique of the Novel Hazarkhaneh-ye Khaab va Ekhtenaq.” Textual Literary Studies Quarterly, Issue 52, pp. 7–36. (In Persian) Jafari, Mahmoud. (2019). “Smoke and Shadows: A Psychoanalytic Reading of Shadow in the Darkness by Najiba Ayubi.” Contemporary Literature Quarterly, Issues 16–17, pp. 146–149. (In Persian) Jung, Carl Gustav. (1968). The Spirit in Man, Art and Literature. Princeton University Press. Kazemi, Mohammad Kazem. (1997). “A Look at Khakestar-e Seda, Poems by Seyed Fazlullah Qodsi.” Golbang Journal, Supplement of Vahdat Weekly, Vol. 1, Issue 22. (In Persian) Kazemi, Mohammad Kazem. (2010, Sept. 28). “A Look at the Love Poems of Qahar Asi.” Payam Aftab website. (In Persian) Kazemi, Mohammad Kazem. (2013). “Corners of the Ghazal Revolution: A Critique of In My Dreams, the Child is Sad by Ruh al-Amin Amini.” Sh'er Quarterly, Issue 70. (In Persian) Khaliq, Saleh Mohammad. (2014). Mirror in Mirror: Criticism, Theory and Research. Balkh: Writers’ Association of Balkh. (In Persian) Khoshzamir, Razieh; Alireza nikouei & Reza Cheraghi. (2023). “Taste-based Criticism: Its Concept and Evolution in Literary Criticism and Theory in Iran.” Research Journal of Literary Schools, Vol. 7, Issue 24, pp. 85-113. (In Persian) Kohestani, Tamana; Mahin Panahi & Majid Houshangi. (2025). “Analysis of The Fifth Dervish by Rahnavard Zaryab Based on the Axial Archetype of Return and Its Implicit Archetypal System.” Subcontinent Studies, Vol. 17, Issue 49, pp. 231–250. (In Persian) Mujir, Abdul Wahab. (2010). In the Labyrinth of Today’s Ghazal of Balkh. Balkh: Free Writers’ Association of Balkh. (In Persian) Moeini, Soolmaz; Ahmad Razi and Reza Cheraghi. (2021). “The Necessities and Requirements of Ecocriticism with a Look at Its Shortcomings in Iranian Scholarly Articles” Literary Criticism Quarterly, Year 14, No. 54, pp. 145–188. (In Persian) Makarik, Irna Rima. (2004). Encyclopedia of Contemporary Literary Theories, trans. Mehran Mohajer & Mohammad Nabavi. Tehran: Agah. (In Persian) Nawali, Mahmoud. (2024). “Characteristics of Dasein in Heidegger’s Being and Time.” Philosophical Studies Journal of Tabriz University, Vol. 18, Issue 49, pp. 43–60. (In Persian) Nikouei, Alireza. (2019). “A Critical Review of Books on Literary Criticism Regarding Its Sources.” Contemporary Persian Literature, Vol. 9, Issue 1, pp. 249–271. (In Persian) Noornia, Noor Mohammad; Ahmad Razi & Alireza Nikouei. (2025). “Theoretical Sources of Afghan Literary Criticism.” Journal of New Literary Essays, Vol. 58, Issue 1, pp. 45–71. (In Persian) Partaw Naderi, Nasrullah. (2021). Pioneers of Modern Poetry in Afghanistan. Kabul: Zaryab. (In Persian) Partaw Naderi, Nasrullah. (2022). Pir-e Roshani-Frosh. Kabul: Vajeh va Farhang. (In Persian) Payandeh, Hossein. (2022). Literary Theory and Criticism: An Interdisciplinary Textbook. Tehran: Morvarid. (In Persian) Qawim, Abdul Qayyum. (2011). Collected Essays on Literary Theory and Criticism. Kabul: Saeed. (In Persian) Rastgar, Ali Shir. (2017). “Discourse Analysis of Distinguishing Elements between Classical and Modern Persian Poetry.” Contemporary Literature Quarterly, Issue 7, pp. 48–53. (In Persian) Rateb, Emran. (2019). Melancholy and Doubt: Essays on Meaning and Textual Interpretation. Kabul: Nasl-e Naw. (In Persian) Sarab, Ismail. (2018). Poetic Exploitation. Kabul: Amiri. (In Persian) Seyed Haidari, Batool. (2019). “Confusion and Alienation: A Psychoanalytic Perspective on Characters Created in Afghan Women’s Stories.” Contemporary Literature Quarterly, Issues 16–17, pp. 105–108. (In Persian) Shamisa, Cyrus. (2004). Literary Criticism. Tehran: Ferdowsi. (In Persian) Taslimi, Ali. (2019). Literary Criticism: Literary Theories and Their Applications in Persian Literature. Tehran: Akhtaran. (In Persian) Wahidyar, Afsanah. (2021). A Journey into Otherness: An Analysis of Herat Poetry from 2001 to 2021. Herat: An. (In Persian) Yasna, Yaqub. (2014). Reading the Text: Possible Writings for Literary Discourse. Kabul: Maqsudi. (In Persian) Yasna, Yaqub. (2020). Disenchanting Enlightenment. Kabul: Maqsudi. (In Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 285 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 133 |
||