نهاد سلطنت و بازتولید قدرت: تحلیل نهادگرایی تاریخی اعطای حق انحلال مجلس به شاه در ایران | ||
| فصلنامه سیاست | ||
| دوره 56، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 750-723 اصل مقاله (555.65 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpq.2026.396091.1008371 | ||
| نویسندگان | ||
| علی اکبر جعفری ندوشن1؛ محمد کمالی گوکی* 2 | ||
| 1دانشیار حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی و تاریخ، دانشگاه یزد، یزد، ایران. | ||
| 2استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در سال ۱۳۲۸ و در بستر تحولات سیاسی پس از شهریورماه ۱۳۲۰، اصل ۴۸ متمم قانون اساسی ایران اصلاح و اختیار انحلال مجلس شورای ملی به شاه واگذار شد. این تغییر، نقطۀ عطفی در روند تمرکز مجدد قدرت در نهاد سلطنت و بی‌اعتباری جنبش مشروطه و تحدید قدرت بود. پژوهش حاضر با استفاده از چارچوب نظری نهادگرایی تاریخی، و روش توصیفی- تحلیلی، به واکاوی زمینه‌های سیاسی-نهادی این تغییر می‌پردازد. این مقاله با هدف نشان دادن چگونگی تأثیر ساختارهای نهادی تثبیت‌شده، بر مسیر تحولات اساسی در بزنگاه‌های سیاسی تألیف شده است و با تحلیل واقعۀ تاریخی نشان می‌دهد که چگونه با وجود تحولات اجتماعی بزرگی مانند انقلاب، مناسبات قبلی همچنان پایدار می‌ماند. بر اساس یافته‌های پژوهش، تمرکزگرایی نهادی در ساختار سیاسی ایران که ریشه در دورۀ رضاشاه داشت، به‌رغم گذار ظاهری به دموکراسی پس از ۱۳۲۰، همچنان ادامه یافت. ضعف ساختاری مجلس و قوۀ مجریه، ناکارامدی احزاب، فضای ناپایدار سیاسی و بهره‌برداری شاه از بحران‌ها، به‌همراه منافع قدرت‌های جهانی زمینه‌های لازم را برای بازتعریف نقش سلطنت فراهم کرد. در این چارچوب، اعطای حق انحلال مجلس نه حاصل یک تصمیم فردی، بلکه نتیجۀ مسیر نهادی‌ای بود که از گذشته به‌جا مانده بود و به نفع سلطنت عمل می‌کرد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| نهاد سلطنت؛ محمدرضاشاه؛ مجلس؛ حق انحلال؛ نهادگرایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 606 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 128 |
||