| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,179 |
| تعداد مقالات | 77,137 |
| تعداد مشاهده مقاله | 156,449,840 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 118,005,799 |
بررسی رفتار اطلاعیابی دانشجویان دانشگاه تبریز با تأکید ویژه بر ابزارهای هوش مصنوعی | ||
| تحقیقات کتابداری و اطلاعرسانی دانشگاهی | ||
| مقاله 4، دوره 59، شماره 4، دی 1404، صفحه 1-22 اصل مقاله (1.37 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlib.2026.407273.1805 | ||
| نویسندگان | ||
| هاشم عطاپور؛ اکبر مجیدی* ؛ زهرا فرجی اردشیر | ||
| گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی رفتار اطلاعیابی دانشجویان دانشگاه تبریز با تأکید بر شناسایی چالشها و پیامدهای رفتاری و شناختی استفاده از هوش مصنوعی در جستجوی اطلاعات بود. روش پژوهش: این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و ازنظر شیوه گردآوری دادهها توصیفی است که به روش پیمایش انجام شد. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه محققساخته بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان مقاطع مختلف دانشگاه تبریز به تعداد بیش از 18000 نفر بود. روش نمونهگیری تصادفی طبقهای نسبتی بود. حجم نمونه براساس جدول کرجسی- مورگان و با افزایش قابلیت اطمینان، تعداد ۴۲۶ نفر تعیین که 419 پرسشنامه برگشت داده شد. روایی ابزار با نظر استادان و صاحبنظران حوزه رفتار اطلاعیابی تأیید شد و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای تمامی مؤلفهها بالاتر از ۰.۷ به دست آمد. برای تجزیهوتحلیل دادهها و پاسخ به سؤالات پژوهش از آزمونهای ناپارامتریک فریدمن، یومنویتنی و کروسکال والیس استفاده شد. یافتهها: یافتههای پژوهش نشان داد که مهمترین نیاز اطلاعاتی بیانشده توسط دانشجویان «اطلاعات آموزشی و پژوهشی» بود. «ابزارهای هوش مصنوعی» بهعنوان منبع اطلاعاتی جدید و پُرکاربرد برای رفع نیازهای اطلاعاتی دانشجویان شناسایی شد. شناخت دانشجویان از ابزارهای هوش مصنوعی در سطح نسبتاً بالایی بود. چتجیبیتی پُراستفادهترین ابزار هوش مصنوعی بود. مهمترین انگیزه دانشجویان برای استفاده از هوش مصنوعی «بهبود کیفیت تکالیف و پروژهها» بود. رایجترین شیوه ارزیابی صحت اطلاعات کسبشده از هوش مصنوعی «استفاده از نتایج موتورهای جستجو برای بررسی صحت ادعاها، نقلقولها و تاریخها» شناسایی شد. مهمترین چالش استفاده از هوش مصنوعی در جستجوی اطلاعات «عدم درج منبع و یا نامعتبر بودن منبع ارائه شده» بیان شد. چالشهای «کاهش یا قطع ارتباط با منابع علمی معتبر» و «امکان سوءگیری در اطلاعات ارائه شده» در مراتب بعدی قرار داشتند. مهمترین پیامدهای رفتاری و شناختی استفاده از هوش مصنوعی در جستجوی اطلاعات، افزایش سرعت جستجوی اطلاعات، صرفهجویی در زمان جستجو، دسترسی آسان به پاسخ سؤالات، ارائه پاسخهای خلاصه و کاربردی بیان شدند. نتایج آزمون یومنویتنی و کروسکال والیس به ترتیب نشان داد که میان دختران و پسران، مقاطع تحصیلی، گروههای سنی و گروههای عمده تحصیلی ازنظر پیامدهای رفتاری و شناختی استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در جستجوی اطلاعات تفاوت معناداری مشاهده نشد؛ اما ازنظر میزان شناخت از ابزارهای هوش مصنوعی این تفاوتها معناداری بود. نتایج آزمون فریدمن نشان داد که میان منابع اطلاعاتی مورد استفاده توسط دانشجویان دانشگاه تبریز برای رفع نیازهای اطلاعاتیشان و استفاده از شیوههای ارزیابی صحت اطلاعات کسبشده از ابزارهای هوش مصنوعی در جستجوی اطلاعات تفاوت معناداری وجود دارد. نتیجهگیری: با توجه به استفاده گسترده دانشجویان از ابزارهای هوش مصنوعی بهعنوان منبع اطلاعاتی، تغییر در رفتار و عادات جستجوی اطلاعات دانشجویان در آینده محتمل به نظر میرسد. بنابراین، دانشگاه باید ضمن آگاه کردن دانشجویان به چالشهای استفاده از هوش مصنوعی، زمینه و بستر استفاده مسئولانه و اخلاقی از هوش مصنوعی را در امور آموزشی و پژوهشی فراهم کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| رفتار جستجوی اطلاعات؛ ابزارهای هوش مصنوعی؛ پیامدهای رفتاری و شناختی | ||
| مراجع | ||
|
امیرخانینیا، محبوبه؛ توحیدی، پریسا و میرزمانی، سید حمید (1403). بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر ارتقای علمی دانشجویان دانشکده فنی و حرفهای دختران شهرکرد. نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، 8(28)، 847-858. باجی، فاطمه؛ حقیقیزاده، محمدحسین و کریمزاده باردئی، آرزو. (1398). بررسی رفتار جستجوی اطلاعات سلامت در اینترنت بین دانشجویان دانشگاههای شهر اهواز. مدیریت اطلاعات سلامت، 16(4)، 197-202. بیگدلی، زاهد؛ حیاتی، زهیر؛ حیدری، غلامرضا و جوکار، طاهره. (1395). بررسی جایگاه اینترنت در رفتار اطلاعیابی سلامت: مطالعه جوانان کاربر اینترنت در شهر شیراز. تعامل انسان و اطلاعات، 3(1)، 68-78. رضائی، روحاله و سلامی، مریم (1403). تأثیر فناوریهای نوین بر رفتار اطلاعیابی: چالشها، فرصتها و نقش کلیدی سواد اطلاعاتی در دنیای دیجیتال (مروری بر ادبیات اخیر جهان). مطالعات کاربردی علمسنجی، 2(1)، 1-13. https://doi.org/10.22091/apss.2024.11816.1020 رضویه، اصغر و فیاضی، مهسا (1388). بررسی تأثیر اینترنت بر رفتار اطلاعیابی آموزشی و پژوهشی دانشجویان دانشگاه شیراز. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 2(4)، 1-16. حریزاوی محمدامین؛ زارع دریس، زینب؛ ماهیدشتی، مهسا؛ آبافت، نصراله؛ ولی پور، علی اصغر و ممتازان، محبوبه (1399). عوامل مؤثر بر رفتارهای اطلاعیابی دانشجویان دانشکده علوم پزشکی آبادان. اطلاعرسانی پزشکی نوین، ۶ (۱)، ۳۷-۴۳. لطیفی، معصومه و عصاره، فریده (1389). شناسایی نیازهای اطلاعاتی دانشجویان دورههای تحصیلات تکمیلی دانشگاه بوعلی سینای همدان با تأکید بر پایگاههای اطلاعاتی در دسترس در این دانشگاه. دانششناسی، 3(9)،63-76. رضوانی، محمدرضا و اسلامی، عباس (1391). بررسی نیازهای اطلاعاتی دانشجویان دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران و نقش کتابخانه در تأمین این نیازها. دانششناسی، 17(5)، 23-38. معرفت، رحمان؛ منصوریان، یزدان و زرهساز، محمد (1397). نیازهای اطلاعاتی دانشجویان روانشناسی. علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 4(1)، 19-37. Al Shboul, M.K.I., Alwreikat, A., & Alotaibi, F.A. (2024). Investigating the use of ChatGpt as a novel method for seeking health information: A qualitative approach. Science & Technology Libraries, 43(3), 225–234. https://doi.org/10.1080/0194262X.2023.2250835 AlHaque, E., Brown, C., & LaToza, T.D. (2024). Information seeking using AI assistants. https://arxiv.org/html/2408.04032v1 Ali, M. A., & Mughari, S. (2024). Effect of AI literacy on online information search competencies among medical students in Pakistan. Information Development, 41(3). https://doi.org/10.1177/02666669241299765 Amirkhaninia, M., Tohidi, P., & Mirzamani, S.H. (1403). Investigating the effect of artificial intelligence on the academic advancement of students of Shahrekord girls’ technical and vocational college. Journal of New Research Approaches in Management and Accounting, 8(28), 847-858. [in Persian] Androutsopoulou, A., Karacapilidis, N., Loukis, E., & Charalabidis, Y. (2019). Transforming the communication between citizens and government through AI-guided chatbots. Government Information Quarterly, 36(2), 358–367. Asemi, A., & Talkhabi, A. (2012). Information seeking behavior of students in information era. Iranian Journal of Information Processing & Management, 27(1), 123-145. Baji, F., Haghighizadeh, M.H., & Karimzadeh Bardei, A. (2019). Investigation of online health information seeking behavior among university students in Ahvaz City, Iran. Health Information Management, 16(4), 197-202. [in Persian] Bigdeli, Z., Hayati, Z., Heidari, G., & Jowkar, T. (2016). Place of internet in health information seeking behavior: Case of young Internet users in Shiraz. Human Information Interaction, 3(1), 67-78. http://hii.khu.ac.ir/article-1-2568-en.html [in Persian] Chen, X., & Feng, S. (2024). Analyzing students’ information behavior in generative ai-supported small group discussions. In Proceedings of the Eleventh ACM Conference on Learning@Scale (pp. 325-329). Eickhoff, C., de Vries, A. P., & Radlinski, F. (2020). Exploiting user behavior for web search evaluation: A review of methods and findings. ACM SIGIR Forum, 54(2), 1-34. Fostikov A. (2023). First impressions on using AI powered chatbots, tools and search engines: ChatGPT, perplexity and other–possibilities and usage problems. Review of the National Center for Digitization. The Institute of History, Belgrade. https://doi.org/10.17613/9t6p-2229 Frenkel, M., Emara, H., He, A., Anderberg, L., & Putnam, S. (2024). Work in progress: Exploring the impact of Generative AI on information seeking behavior of engineering students. https://doi.org/10.18260/1-2-48359 Füller, J., Hutter, K., Wahl, J., Bilgram, V., & Tekic, Z. (2022). How AI revolutionizes innovation management – Perceptions and implementation preferences of AI-based innovators. Technological Forecasting and Social Change, 178, 121598. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2022.121598 Harizavi, M., Zare-Deris, Z., Mahidashti, M., Abaft, N., Valipour, A., & Momtazan, M. (2020). Factors affecting information behavior behaviors of Abadan University of Medical Sciences students. Journal of Modern Medical Information Science, 6 (1), 37-43. [in Persian]. Hernandez, A.A., Padilla, J.R.C., & Montefalcon, M.D.L. (2023). Information seeking behavior in chatgpt: The case of programming students using structural equation modeling. Conference: 2023 IEEE 13th International Conference on System Engineering and Technology. College of Computing and Information Technologies, National University, Manila, Philippines. Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning. Center for Curriculum Redesign. Howlader, A.I., & Islam, M.A. (2019). Information-seeking behaviour of undergraduate students: A developing country perspective. IFLA journal, 45(2), 140-156. Humbhi, S., Tareen, S.A., & Humbhi, A. (2022). Information needs and information-seeking behavior of undergraduate students: A remote area perspective. Library Philosophy and Practice (e-journal), 6838. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/6838 Ilhaq, H., & Tousif, K. (2021). Information seeking behavior of undergraduate students of the University of Karachi, Pakistan. Library Philosophy and Practice (e-journal). https://ecommons.aku.edu/libraries/55 Karunaratne, T. & Adesina, A. (2023). Is it the new Google: Impact of ChatGPT on students’ information search habits. European Conference on e-Learning. 22. 147-155. https://doi.org/10.34190/ecel.22.1.1831 Knight, W. (2017). The Dark Secret at the Heart of AI. MIT Technology Review. Latifi, M., & Osareh, F. (2010). Identifying the information needs of students in postgraduate courses at Bu-Ali Sina University of Hamedan with emphasis on the databases available at this university. Knowledge Studies, 3(9), 63-76. [in Persian]. Luo X., Tong S., Fang Z., Qu Z. (2019). Frontiers: Machines vs. humans: The impact of artificial intelligence chatbot disclosure on customer purchases. Marketing Science, 38(6), 937–947. Marchionini, G. (1995). Information seeking in electronic environments. Cambridge University Press. Marefat, R., Mansourian, Y., & Zerehsaz, M. (2018). Psychology students information needs. Sciences and Techniques of Information Management, 4(1), 19-37. https://doi.org/10.22091/stim.2018.2930.1192 [in Persian]. Mun, I.B. (2025). A study of the impact of ChatGPT self-efficacy on the information seeking behaviors in ChatGPT: the mediating roles of ChatGPT characteristics and utility. Online Information Review, 49(2), 373-394. Nahla, F. (2024). Analysis of the impact of artificial intelligence on information-seeking behavior. JPUA: Jurnal Perpustakaan Universitas Airlangga: Media Informasi Dan Komunikasi Kepustakawanan, 14(2), 69–75. https://doi.org/10.20473/jpua.v14i2.2024.69-75 Nan, D., Sun, S., Zhang, S., Zhao, X., & Kim, J.H. (2024). Analyzing behavioral intentions toward Generative Artificial Intelligence: the case of ChatGPT. Universal Access in the Information Society, 1–11. Nur Maulidila, A. (2023). New era and technology: Simplifying information search through AI. Unair Vocational Branding. Pham, V.K., Pham Thi, T.D., & Duong, N.T. (2024). A study on information search behavior using AI-powered engines: Evidence from chatbots on online shopping platforms. Sage Open, 14(4), https://doi.org/10.1177/21582440241300007 Razavieh, A., & Fayazi, M. (2009). An analysis of the effects of internet on the educational and research data acquisition behavior of university students (A case study of Shiraz University). Journal of New Approach in Educational Administration, 2(4), 31-44. [in Persian]. Rezaei, R., & Salami, M. (2025). The Impact of New Technologies on information seeking behavior: challenges, opportunities, and the key role of information literacy in the digital world (Review of recent world literature). Applied Scientometric Studies, 2(1), https://doi.org/10.22091/apss.2024.11816.1020 [in Persian]. Rezvani, M. R., & Eslami, A. (2012). Investigating the information needs of students in the Faculty of Geography, University of Tehran and the role of the library in meeting these needs. Knowledge Studies, 17(5), 23-38. [in Persian]. Selwyn, N. (2019). Should robots replace teachers? AI and the future of education. Polity Press. Subaveerapandiyan, A., Vijay, K.R, & Prabhu, S. (2025). Marine information-seeking behaviours and AI chatbot impact on information discovery. Information Discovery and Delivery, 53 (2), 206–216, https://doi.org/10.1108/IDD-10-2023-0119 Verganti, R., Vendraminelli, L., & Iansiti, M. (2020). Innovation and design in the age of artificial intelligence. Journal of Product Innovation Management, 37(3), 212-227. Wang, K., Qu, Y.Y., & Wong, S.P. (2025). Exploring college students’ utilization of generative AI for career information seeking: An integrated model with PLS-SEM and FsQCA approach. Education and Information Technologies, 1-28. https://doi.org/10.1007/s10639-025-13569-7 Wang, S., & Yoon, T.H. (2025). Exploring the impact of information characteristics on perceived value, attitude, and behavioural intention for travel information provided by GAI (Generative Artificial Intelligence). In: Jung, T., Tom Dieck, M.C., Jeong, S.C., Kim, S.H., Sahl, D., Kim, S.J. (eds.) XR and Metaverse. XR 2024. Springer Proceedings in Business and Economics. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-77975-6_11 Wardle, C., Urbani, S., & Wang, E. (2025). Evolving health information–seeking behavior in the context of Google AI overviews, ChatGPT, and Alexa: Interview study using the think-aloud protocol. Journal of Medical Internet Research, 27:e79961. https://doi.org/10.2196/79961 Yun, H.S., & Bickmore, T. (2025). Online health information–seeking in the era of large language models: cross-sectional web-based survey study. Journal of Medical Internet Research, 27, e68560. https://doi.org/10.2196/68560 Zhou, T., & Li, S. (2024). Understanding user switch of information seeking: From search engines to generative AI. Journal of Librarianship and Information Science, 58(1), 696-708. https://doi.org/10.1177/09610006241244800 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 41 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 50 |
||