ماده و جهت: از ارسطو تا سهروردی | ||
| فلسفه | ||
| مقاله 11، دوره 24، شماره 1 - شماره پیاپی 46، شهریور 1405، صفحه 257-284 اصل مقاله (879.73 K) | ||
| نوع مقاله: علمی -پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jop.2026.403421.1006950 | ||
| نویسنده | ||
| اسدالله فلاحی* | ||
| استاد گروه منطق، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در منطق ارسطویی - سینوی، میان ماده و جهت قضایا تمایز قائل شدهاند. این تمایز در آثار ارسطو چندان آشکار نیست و در آثار فارابی، هرچند میان آن دو تفکیک شده، تمایز آنها به روشنی بیان و تعریف نشده است. بر خلاف این دو معلم بزرگ منطق، در سنت سینوی، دست کم دو رویکرد روشن ولی متفاوت به تمایز ماده و جهت دیده میشود که یکی بسیار مشهور و جاافتاده است و دیگر بسیار غریب و مهجور: (1) ابنسینا به صراحت جهت را امری لفظی میگیرد و ماده را امری غیر لفظی و «حالت محمول در نسبت با موضوع»، و به عبارتی دیگر، مدلول جهت تعریف میکند. این دیدگاه مشهور و جاافتاده است. (2) سهروردی اما ماده را خود قضیه منهای جهت یا منهای جهت و سلب در نظر میگیرد. این دیدگاه دوم بسیار غریب و مهجور است و لازم است که به صورت خاص بررسی شود. منطقدانان میان ابنسینا و سهروردی مانند غزالی و ابوالبرکات بغدادی گاه رویکردهای مبهم و دوگانهای داشتهاند که احتمالاً در شکلگیری رویکرد سهروردی بیتأثیر نبوده است. این مقاله به گزارش انتقادی این دو رویکرد و دیدگاههای منطقدانهای میان ابنسینا و سهروردی میپردازد و در مقالهی دیگری به پیامدهای این دو دیدگاه در آثار فخر رازی و منطقدان بعدی پرداخته است (فلاحی 1404). | ||
| کلیدواژهها | ||
| ارسطو؛ فارابی؛ ابنسینا؛ غزالی؛ ابوالبرکات؛ سهروردی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 285 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 68 |
||