شناسایی رژیم اقلیمی حوضه دریای خزر با رویکرد داده کاوی: رهیافتی برای کشاورزی پایدار و سازگاری با تغییر اقلیم | ||
| پژوهش های جغرافیای طبیعی | ||
| دوره 58، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 1-17 اصل مقاله (1.29 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله کامل | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jphgr.2026.406953.1007911 | ||
| نویسندگان | ||
| محبوبه مولوی عربشاهی* 1؛ علی زالی2؛ علیرضا خادم دقیق2 | ||
| 1گروه ریاضی کاربردی، دانشکده ریاضی و علوم کامپیوتر، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران | ||
| 2گروه علوم کامپیوتر، دانشکده ریاضی و علوم کامپیوتر، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| حوضه دریای خزر به دلیل نقش برجستهاش در تأمین امنیت غذایی، توسعه اقتصادی و پایداری زیستمحیطی کشور، یکی از مناطق حساس در برابر تغییرات اقلیمی محسوب میشود. ناهمواریهای توپوگرافی، تنوع پوشش زمین و مجاورت با پهنه آبی وسیع، موجب شکلگیری الگوهای پیچیده و ناهمگن آب و هوایی در این حوضه گردیده است. ازاینرو، شناسایی دقیق ساختارهای فضایی‑زمانی اقلیم در این منطقه، گامی ضروری برای مدیریت سازگار با اقلیم و برنامهریزی منابع آب و کشاورزی به شمار میرود. پژوهش حاضر با بهرهگیری از رویکردی ترکیبی شامل کاهش ابعاد (تحلیل مؤلفههای اصلی) و خوشهبندی (K-میانگین و DBSCAN)، به کشف الگوهای پنهان اقلیمی پرداخته است. دادههای باز تحلیل اِرا ۵ در بازه ۱۹۶۴ تا ۲۰۲۴ و هفت شاخص کلیدی اقلیمی (دما، بارش، رطوبت، فشار سطح دریا و غیره) به عنوان ورودی مدل استفاده شدند. ابتدا تحلیل مؤلفههای اصلی، ویژگیهای غالب اقلیمی را استخراج و ابعاد داده را کاهش داد. سپس الگوریتمهای خوشهبندی، حوضه را به زیرمنطقههای متمایز تفکیک کردند که بهوضوح تأثیر گرادیان عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا و فاصله از ساحل را نشان میدهند. اعتبارسنجی با شاخصهای سیلوئت و دیویس-بولدین و آزمون تحلیل واریانس، معناداری آماری تمایز این خوشهها را تأیید کرد. افزون بر این، تحلیل همبستگی با شاخصهای اِنزو آشکار ساخت که فاز النینو با گرمتر و مرطوبتر شدن نیمه جنوبی حوضه همراه است؛ درحالیکه فاز لانینا، شرایط سردتر و خشکتری را در بخشهای شمالی تشدید میکند. یافتههای این پژوهش میتواند به عنوان چارچوبی تحلیلی برای ناحیهبندی اقلیمی، پایش ریسکهای جوی، بهینهسازی تقویم کشاورزی و مدیریت پایدار منابع طبیعی در حوضه خزر مورداستفاده قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| طبقهبندی اقلیمی؛ ریسکهای جوی؛ خوشهبندی ترکیبی؛ الگوهای فضایی - زمانی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 219 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 131 |
||