تأثیر منابع زیستی و شیمیایی نیتروژن بر رشد، عملکرد و پروتئین دانه ارقام مختلف عدس در شرایط دیم

اخوان، سحر؛ شعبانپور، محمود و اصفهانی، مسعود (1391). اثر تراکم و بافت خاک بر رشد ریشه و اندام‌های هوایی گندم. آب و خاک، 26(3)، 735-727.

امیدی­گرگری، وحید؛ دباغ محمدی نسب، عادل و امینی، روح اله (1404). تأثیر کودهای زیستی فسفاته و نیتراژین بر عملکرد و اجزای عملکرد عدس (Lens culinaris) تحت شرایط دیم. دانش کشاورزی و تولید پایدار، 35(3)، 151-139.

برجاس، مسعود؛ مهراوران، لیلا؛ اله­دو، مریم و گنجعلی، صالحه (1401). اثر کاربرد سالیسیلیک‌اسید تحت تنش خشکی بر صفات مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی دو رقم ماش در سیستان. تحقیقات علوم زراعی در مناطق خشک، 4(1)، 171-153.

رشیدی­پور، آیدا؛ براتی، وحید و بیژن زاده، احسان (1402). واکنش عملکرد و اجزای عملکرد نخود در کشت مخلوط با تریتیکاله به کودهای زیستی و شیمیایی تحت شرایط تنش آبی. پژوهش‌های حبوبات ایران، 14(1)، 132-112.

شیرویی، حمزه؛ براری، مهرشاد؛ حاتمی، علی و مهرابی، علی اشرف (1398). اثر آبیاری تکمیلی و تراکم بوته بر بعضی صفات مورفولوژیکی ارقام عدس. تنش‌های محیطی در علوم زراعی، 12(4)، 1127-1117.

صباغ­پور، سیدحسین؛ شهبازی، حجت­اله و رضا خانلو، رضا (1398). تأثیر مصرف کودهای بیولوژیک و شیمیایی نیتروژنه بر عملکرد و اجزای عملکرد در ارقام عدس. پژوهش‌های حبوبات ایران، 10(1)، 51-40.

صیدمرادی، علیرضا و مظفری، افشین (1399). بررسی تأثیر پرایمینگ بذر با تلقیح زیستی ریزوبیوم و باکتری‌های محرک رشد گیاه بر کلروفیل، عناصر غذایی و عملکرد دانه عدس در شرایط دیم. اکوفیزیولوژی گیاهی، 12(2)، 270-258.

طباطبایی، سیده سمیرا؛ جهان، محسن و حاج­محمدنیا قالیباف، کمال (1400). اثرات ریزوباکتری‌های تحریک‌کننده رشد و کود نیتروژن بر شاخص‌های رشدی لوبیا در شرایط تنش‌کمبود آب. پژوهش‌های حبوبات ایران، 12(2)، 164-151.

عزیزی‌زاده، زینب، طهماسبی، زهرا و میرزایی، امیر (1401). تنوع ژنتیکی عملکرد و اجزای عملکرد برخی ژنوتیپ‌های عدس (Lens culinaris Medikus.) با استفاده از روش‌های آماری چندمتغیره. پژوهش‌های حبوبات ایران، 13(1)، 73-86.

فتحی­زاده، نسیم؛ هوشمندکوچی، سعداله؛ محمدی، شهرام و پزشک‌پور، پیام (1403). ارزیابی برخی ویژگی‌های مورفوفیزیولوژیک و تحمل به خشکی انتهای فصل رشد برخی ژنوتیپ‌های عدس. تنش‌های محیطی در علوم زراعی، 17(1)، 139-121.

قاسمی، فاطمه؛ ویسانی، وریا؛ دیانت، مرجان و مرادی، محمود (1401). تأثیر تراکم کاشت در افزایش قدرت رقابتی ارقام نخود در مقابل علف‌های هرز. به‌زراعی کشاورزی، 24(3)، 853-841.

کاکایی، مهدی (1403). تأثیر تراکم کاشت و آبیاری تکمیلی بر صفات زراعی عدس (Lens culinaris Medik.) در شرایط دیم. پژوهش‌های حبوبات ایران، 15 (2)، 139-129.

محمدکریمی، بتول؛ علیزاده، یاسر؛ ناصری، رحیم و دارابی، فرشته (1404). بررسی فواصل آبیاری و استفاده از کودهای زیستی و شیمیایی بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی صفات روزنه‌ای لوبیا. پژوهش‌های حبوبات ایران، 16(2)، 330-315.

محمدی، مراد؛ قانع، محمدرضا؛ مجنون­حسینی، ناصر و مقدم، حسین (1397). واکنش عملکرد و صفات فیزیولوژیک عدس به کودهای شیمیایی فسفری و زیستی در شرایط متفاوت رطوبتی. بوم‌شناسی کشاورزی، 11(4)، 1120-1107.

مرادی، زمان؛ سعیدی، محسن؛ شریفی، روح الله و مندنی، فرزاد (1404). اثر تلقیح بذر با سویه های مختلف باکتری محرک رشد گیاه بر کمیت و کیفیت عملکرد عدس (Lens culinaris L.) در شرایط دیم. دانش کشاورزی و تولید پایدار، 35(2)، 41-23.

ناصری، رحیم؛ سلیمانی‌فرد، عباس؛ میرزایی، امیر؛ دارابی، فرشته و فتحی، امین (1398). تأثیر ریزوباکتر‌های محرک رشد بر فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدان، خصوصیات فیزیولوژیکی و رشد ریشه چهار رقم نخود (Cicer arietinum L.) در شرایط دیم استان ایلام. پژوهش‌های حبوبات ایران، 10 (2)، 76-62.

Aasfar, A., Bargaz, A., Yaakoubi, K., Hilali, A., Bennis, I., Zeroual, Y., & Meftah Kadmiri, I. (2021). Nitrogen fixing Azotobacter species as potential soil biological enhancers for crop nutrition and yield stability. Frontiers in Microbiology, 12, 1-19.

Akhavan, S., Shabanpour, M., & Esfahani, M. (2012). Soil Compaction and texture effects on the growth of roots and shoots of wheat. Water and Soil, 26(3), 727-735. (In Persian).

Aloo, B.N., Were, O.J., & Vishal, T. (2025). Potential Mitigation of Drought and Heat Stress in Common Food Crops Using Indigenous Rhizobacterial Populations. In: Dubey, R., Shubha, K., Rakshit, A., Kumar, S., Das, A. (eds) Drought and Heat Stress in Agriculture. Springer, Singapore.

AOAC. (1990). Official methods of analyses. Association of Official Analytical Chemists: Washington, DC.

Asghar, I., Ahmed, M., Farooq, M.A., Ishtiaq, M., Arshad, M., Akram, M., Umair, A., Alrefaei, A.F., Jat Baloch, M.Y., & Naeem, A. (2023). Characterizing indigenous plant growth promoting bacteria and their synergistic effects with organic and chemical fertilizers on wheat (Triticum aestivum). Frontiers in Plant Science, 14, 1232271.

Azizizadeh, Z., Tahmasebi, Z., & Mirzaei, A. (2022). Genetic diversity of yield and yield components in few lentil (Lens culinaris Medikus (genotypes using multivariate statistical methods. Iranian Journal Pulses Research, 13(1), 73-86. (In Persian).

Barjas, M., Mehravaran, L., Allahdou, M., & Ganjali, S. (2022). Effects of application of salicylic acid under the drought stress on morphophisiological and biochemical traits of two varieties of mung bean. Crop Science Research in Arid Regions, 4(1), 153-171. (In Persian).

Barrs, H. D., & Weatherley, P. E. (1962). A re-examination of the relative turgidity technique for estimating water deficits in leaves. Australian Journal of Biological Sciences, 15(3), 413-428.

Choukri, H., Hejjaoui, K., El-Baouchi, A., El Haddad, N., Smouni, A., Maalouf, F., Thavarajah, D., & Kumar, S. (2020). Heat and drought stress impact on phenology, grain yield, and nutritional quality of lentil (Lens culinaris Medikus). Frontiers in Nutrition, 7, 596307.

Da Silva Viana, R., de Almeida Moreira, B. R., Lisboa, L. A. M., Junior, R. S., Nogueira, T. A. R., De Figueiredo, P. A. M., Filho, M. C. M. T., & Ramos, S. B. (2019). Morphological Changes in Sugarcane Crop Induced by the Plant Growth-Promoting Bacterium Azospirillum brasilense. Sugar Tech, 22(2), 241-249.

Das, T., Sen, A., & Mahapatra, S. (2023). Characterization of plant growth-promoting bacteria isolated from rhizosphere of lentil (Lens culinaris L.) grown in two different soil orders of eastern India. Brazilian Journal of Microbiology, 54(4), 3101-3111.

Dutta, A., Das, J., Bhowmik, P., Patel, M., & Padhan, B. (2025). Recent Advancements in Plant Growth Promoting Rhizobacteria (PGPR) Induced Seed Germination and Seedling Growth and Its Implementation in Soil-Less Leguminous Microgreen Farming. In: Mathur, P., Gupta, A. (eds) Recent Trends and Applications of Leguminous Microgreens as Functional Foods. Springer, Cham.

Erdemci, I. (2020). Effect of Pseudomonas fluorescent rhizobacteria on growth and seed quality in lentil (Lens culinaris Medik.). Communications in Soil Science and Plant Analysis, 51(14), 1852-1858.

Fathizadeh, N., Houshmand, S., Mohamadi, S., & Pezeshkpour, P. (2024). Assessment of some morphophysiological traits and drought tolerance at the end of the growing season of a number lentil genotypes. Environmental Stresses in Crop Sciences, 17(1), 121-139. (In Persian).

Ferchichi, N., Toukabri, W., & Barbouchi, M. (2025). Inoculation with Pseudomonas Thivervalensis and Variovorax Paradoxus Enhances Yield and Grain Quality and Alters Rhizosphere Microbiota in Cereal–Legume Intercropping System. Journal of Soil Science and Plant Nutrition, 25, 5157-5172.

Ghasemi, F., Weisany, W., Diyanat, M., & Moradi, M. (2022). Effect of Planting Density on Increasing the Competitive Ability of Chickpea (Cicer arietinum L.) Cultivars against Weeds. Journal of Crops Improvement, 24(3), 841-853. (In Persian).

Kakaei, M. (2024). The Effect of Planting Density and Supplementary Irrigation on the Agricultural Traits of Lentil (Lens culinaris Medik.) in Dry Conditions. Iranian Journal Pulses Research, 15(2), 129-139. (In Persian).

Kankia, K., Etesami, H., & Alikhani, H. A. (2025). Synergistic enhancement of water deficit resilience in lentil (Lens culinaris) through silicon application and non-rhizobial bacterial co-inoculation. Plant and Soil, 27(1), 1-27.

Lalay, G., Ullah, A., Iqbal, N., Raza, A., Asghar, M.A., & Ullah, S. (2024). The alleviation of drought-induced damage to growth and physio-biochemical parameters of Brassica napus L. genotypes using an integrated approach of biochar amendment and PGPR application. Environment, Development and Sustainability, 26(2), 3457-3480.

Lichtenthaler, H.K., & Wellburn, A.R. (1983). Determinations of total carotenoids and chlorophylls a and b of leaf extracts in different solvents. Biochemical Society Transa, 11(5), 591-592.

Mansour, E., Mahgoub, H.A., Mahgoub, S.A., El-Sobky, E.S.E., Abdul-Hamid, M.I., Kamara, M.M., AbuQamar, S.F., El-Tarabily, K.A., & Desoky, E.S.M. (2021). Enhancement of drought tolerance in diverse Vicia faba cultivars by inoculation with plant growth-promoting rhizobacteria under newly reclaimed soil conditions. Scientific Reports, 11(1), 24142.

Mohammad Karimi, B., Alizadeh, Y., Naseri, R., & Darabi, F. (2025). Investigating the Effect of Irrigation Intervals and the Use of Biological and Chemical Fertilizers on the Yield, Yield Components and some stomatal traits of cowpea (Vigna unguiculata L.). Iranian Journal Pulses Research, 16(2), 315-330. (In Persian).

Mohammadi, H., Ezati, P., Hazrati, S., & Ghorbanpour, M. (2023). Exogenously applied 5-aminolevulinic acid modulates growth, yield, and physiological parameters in lentil (Lens culinaris Medik.) under rain-fed and supplemental irrigation conditions. Scientific Reports, 13(1), 21312.

mohammadi, M., ghane, M. R., Majnoun Hoseini, N., & moghaddam, H. (2018). Response of Lentil (Lens culinaris L.) Yield and Physiological Traits to Chemical and Bio-phosphorus Fertilizers under Different Irrigation Regimes. Journal of Agroecology, 10(4), 1107-1120. (In Persian).

Moradgholi, A., Mobasser, H., Ganjali, H., Fanaie, H., & Mehraban, A. (2022). WUE, protein and grain yield of wheat under the interaction of biological and chemical fertilizers and different moisture regimes. Cereal Research Communications, 50(1), 147-155.

Moradi, Z., Saeidi, M., Sharifi, R., & Mondani, F. (2025). The Impact of Seed Inoculation with Different Strains of Plant Growth-Promoting Bacteria on the Quantity and Quality of Lens culinaris L. Yield in Rainfed Condition. Journal of Agricultural Science and Sustainable Production, 35(2), 23-41. (In Persian).

Moradzadeh, S., Moghaddam, S.S., Rahimi, A., Pourakbar, L., & Sayyed, R.Z. (2021). Combined bio-chemical fertilizers ameliorate agro-biochemical attributes of black cumin (Nigella sativa L.). Scientific Reports, 11(1), 1-16.

Mortinho, E.S., Jalal, A., da Silva Oliveira, C.E., Fernandes, G.C., Pereira, N.C.M., Rosa, P.A.L., do Nascimento, V., de Sá, M.E., & Teixeira Filho, M.C.M. (2022). Co-inoculations with plant growth-promoting bacteria in the common bean to increase efficiency of NPK fertilization. Agronomy, 12(6), 1325.

Movahedi, M., Gholami, A., & Omran, V.G. (2025). Mitigating Drought Stress in Lentil (Lens culinaris Medik.) Grown under Dryland Conditions Using Pseudomonas fluorescens Inoculation and Spermidine Foliar Application. International Journal of Plant Production, 19, 825-846.

Nabati, J., Nezami, A., Yousefi, A., Oskoueian, E., Oskoueian, A.,& Ahmadi-Lahijani, M. J. (2025). Biofertilizers containing plant growth promoting rhizobacteria enhance nutrient uptake and improve the growth and yield of chickpea plants in an arid environment. Scientific Reports, 15.

Naseri, R., Soleymani Fard, A., Mirzaei, A., Darabi, F. and Fathi, A. (2020). The effect of Plant Growth Promoting Rhizohacteria on activities of antioxidative enzymes, physiological characteristics and root growth of four chickpea (Cicer arietinum L.) cultivars under dry land conditions of Ilam privince. Iranian Journal Pulses Research, 10(2), 62-76.

Nawaz, A., Shahbaz, M., Asadullah, Imran, A., Marghoob, M. U., Imtiaz, M., & Mubeen, F. (2020). Potential of salt tolerant PGPR in growth and yield augmentation of wheat (Triticum aestivum L.) under saline conditions. Frontiers in Microbiology, 11, 2019.

Nget, R., Aguilar, E. A., Cruz, P. C. S., Reaño, C. E., Sanchez, P. B., Reyes, M. R., & Prasad, P. V. (2022). Responses of soybean genotypes to different nitrogen and phosphorus sources: Impacts on yield components, seed yield, and seed protein. Plants, 11(3), 298.

Omidi Gargari, V., Dabbagh Mohammadi Nasab, A., & Amini, R. (2025). The effect of Phosphate and Nitragin biofertilizers on Yield and Yield Components of rain-fed lentil (Lens culinaris Medik.). Journal of Agricultural Science and Sustainable Production, 35(3), 139-151. (In Persian).

Rashidipour, I., Barati, V., & Bijanzadeh, E. (2023). Reaction of chickpea grain yield and its components in triticale-chickpea intercropping to chemical and bio fertilizers under water stress conditions. Iranian Journal Pulses Research, 14(1), 112-132. (In Persian).

Sabaghpour, S. H., Shahbazi, H., & Rezakhanlou, R. (2019). The effect of using biological and chemical nitrogen fertilizers on yield and yield components in lentil cultivars. Iranian Journal Pulses Research, 10(1), 40-51. (In Persian).

Sedri, M. H., Niedbała, G., Roohi, E., Niazian, M., Szulc, P., Rahmani, H. A., & Feiziasl, V. (2022). Comparative analysis of plant growth-promoting rhizobacteria (PGPR) and chemical fertilizers on quantitative and qualitative characteristics of rainfed wheat. Agronomy, 12(7), 1524.

Seyyed-Moradi, A., & Mozaffari A. (2020). Investigation on the effect of seed priming with rhizobium bioinoculant and plant growth promoting rhizobacteria on chlorophyll, nutrients and grain yield in lentil under rainfed condition. Journal of Plant Ecophysiology, 12(2), 258-270. (In Persian).

Sharma, A., Vaishnav, A., Jamali, H., Keswani, C., Srivastava, A.K., Kaushik, R., Gupta, S., & Bansal, Y.K., 2023. Unraveling the plant growth-promoting mechanisms of Stenotrophomonas sp. CV83 for drought stress tolerance and growth enhancement in chickpea. Journal of Plant Growth Regulation, 42(10), 6760-6775.

Shirui, H., Barary, M., Hatami, A., & Mehrabi, A. A. (2019). Effect of supplemental irrigation and plant density on Some Traits of Morphological of lentil (Lens culinaris Medik.) genotypes. Environmental Stresses in Crop Sciences, 12(4), 1117-1128. (In Persian).

Shivhare, R., Semwal, P., & Mishra, S.K. (2024). Pseudomonas putida Facilitates Pearl Millet Growth in Cold Environments and Alleviates Drought Stress by Modulating Phytohormone, Antioxidant, and Secondary Metabolite Pathways. Journal of Plant Growth Regulation, 43, 4199-4218.

Tabatabaei, S. S., Jahan, M., & Hajmohammadnia Ghalibaf, K. (2021). The effects of growth promoting rhizobacteria and nitrogen fertilizer on growth indices of bean (Phaseolus vulgaris L.) under water shortage stress conditions. Iranian Journal Pulses Research, 12(2), 151-164. (In Persian).

Tsegaye, Z. (2022). The effects of plant growth-promoting bacteria (pgpr) and chemical fertilizer inoculation on growth, yield, and grain nutrient uptake of two teff varieties under field. International Journal of Agricultural and Natural Sciences, 15(1).

Valente, J., Gerin, F., Le Gouis, J., Moënne‐Loccoz, Y., & Prigent-Combaret, C. (2020). Ancient wheat varieties have a higher ability to interact with plant growth‐promoting rhizobacteria. Plant, Cell & Environment, 43(1), 246-260.

Zafar-ul-Hye, M., Akbar, M.N., Iftikhar, Y., Abbas, M., Zahid, A., Fahad, S., Datta, R., Ali, M., Elgorban, A.M., Ansari, M.J., & Danish, S. (2021). Rhizobacteria inoculation and caffeic acid alleviated drought stress in lentil plants. Sustainability, 13(17), 9603.