طراحی مدل دادهبنیاد تحول سرمایة اجتماعی در سازمانهای دولتی تحت تأثیر هوش مصنوعی | ||
| مجله علمی "مدیریت سرمایه اجتماعی" | ||
| دوره 13، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 295-311 اصل مقاله (1.52 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jscm.2026.411058.2655 | ||
| نویسندگان | ||
| محسن عارف نژاد* 1؛ فائزه حسنوند2 | ||
| 1دانشیار گروه مدیریت دولتی، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران | ||
| 2دانشجوی دکتری گروه مدیریت دولتی، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف: در دهههای اخیر، تحول دیجیتال و گسترش فناوریهای هوشمند، بهویژه هوش مصنوعی، سازمانهای دولتی را با چالشها و فرصتهای بیسابقهای مواجه کرده است. این تحولات نهتنها فرایندهای کاری و تصمیمگیری را متحول ساختهاند، بلکه نقش سرمایة اجتماعی، شبکهها، اعتماد، و تعاملات انسانی درون سازمان را بیش از پیش تعیینکننده کردهاند. پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل تحول سرمایة اجتماعی در سازمانهای دولتی تحت تأثیر هوش مصنوعی با روش نظریة دادهبنیاد انجام پذیرفت. روش پژوهش: پژوهش حاضر بر حسب هدف کاربردی، بر اساس شیوة گردآوری دادهها توصیفی از نوع پیمایشی، و بر مبنای ماهیت دادهها پژوهشی کیفی از نوع دادهبنیاد به شمار میرود. این پژوهش کیفی با مصاحبههای عمیق نیمهساختارمند با 14 نفر از خبرگان حوزة مدیریت و فناوری اطلاعات سازمانهای دولتی صورت پذیرفت. نمونهگیری به صورت هدفمند و نظری انجام شد و مشارکتکنندگان بر اساس سطح دانش تخصصی و تجربة حرفهای مرتبط با موضوع پژوهش انتخاب شدند. فرایند نمونهگیری و انجام مصاحبهها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. یافتهها: تحولات سریع محیطهای دولتی و گسترش فناوریهای هوشمند ضرورت تحول سرمایة اجتماعی را آشکار کرده است. پژوهش نشان داد هوش مصنوعی نهتنها ابزار پشتیبانی، بلکه عامل شکلدهندة ساختارهای اجتماعی، فرایندهای تصمیمگیری، و تعاملات انسانی است. عوامل علّی مؤثر شامل پیشرانهای فناورانه (حکمرانی الگوریتمی، سامانههای تصمیمیار هوشمند، شفافیت، و پاسخگویی الگوریتمی)، پیشرانهای ادراکیـ انسانی (ادراک تهدید شغلی، سواد دیجیتال کارکنان، فرهنگ دادهمحور)، و پیشرانهای حکمرانیـ نهادی (حکمرانی داده و اخلاق هوش مصنوعی، رهبری تحولگرا، همسویی ارزشها و فناوری) هستند. عوامل زمینهای مانند ساختار بوروکراتیک، فرهنگ سازمانی، سرمایة اجتماعی پیشین، و محیط کلان حکمرانی دیجیتال بستر تعامل فناوری و سرمایة اجتماعی را فراهم میکنند. همچنین، متغیرهای مداخلهگر شامل بلوغ دیجیتال، نظارت و مقررات بیرونی، اعتماد پیشین، مدیریت تغییر، و سوگیری الگوریتمی شدت و جهت تأثیر عوامل علّی بر پدیدة محوری بازپیکربندی سرمایة اجتماعی و همگرایی فناورانهـ اجتماعی را تعدیل میکنند. راهبردهای کلیدی شامل توانمندسازی دیجیتال کارکنان، حکمرانی شفاف الگوریتمی، و تقویت مشارکت فناورانه است. پیامدها شامل تقویت اعتماد دیجیتال، بازآرایی شبکههای تعامل، عدالت الگوریتمی، انسجام سازمانی، و اعتماد عمومی است. نتیجه: نتایج نشان میدهند هوش مصنوعی، در صورت استقرار صحیح و همسو با راهبردهای سازمانی، میتواند به عنوان یک قابلیت سازمانی پایدار سرمایة اجتماعی سازمانهای دولتی را تقویت و بازآرایی کند و همگرایی فناورانهـ اجتماعی را بهبود بخشد. این تحول باعث ارتقای تصمیمگیری دادهمحور، افزایش کارایی سازمانی، بهبود تابآوری، و تقویت اعتماد عمومی میشود و نشان میدهد که ادغام هوشمندانة فناوری و سرمایة اجتماعی پیشنیاز موفقیت سازمانهای دولتی در عصر دیجیتال است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دادهبنیاد؛ سازمانهای دولتی؛ سرمایة اجتماعی؛ هوش مصنوعی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 163 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 200 |
||