| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,196 |
| تعداد مقالات | 77,227 |
| تعداد مشاهده مقاله | 157,218,096 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 118,403,701 |
تحلیل مضمون اندیشه های عرفانی عمربن الحفیظ یمنی؛ با تاکید بر ترویج رویکرد اجتماعی | ||
| نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 اردیبهشت 1405 اصل مقاله (598.21 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jstmt.2025.402076.1823 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدجواد حسینی* 1؛ سید علی بطحائی2 | ||
| 1گروه علوم اجتماعی، دانشکده مدیریت رسانه و علوم اجتماعی، دانشگاه ادیان و مذاهب قم - ایران | ||
| 2گروه علوم اجتماعی، دانشکده مطالعات ملل اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| در جهانی که جوامع اسلامی با چالشهای اجتماعی و فرهنگی مواجهاند، بررسی عرفانی که به مسائل اجتماعی میپردازد، ضروری بهنظر میرسد. این پژوهش با هدف بررسی نقش اندیشههای عمر بن حفیظ، خطیب معاصر یمنی، در بازتعریف عرفان اجتماعی و تأثیر آن بر جوامع اسلامی انجام شده است. در مطالعۀ پیشرو به روش تحلیل مضمون و رویکرد کیفی، اندیشههای عرفانی بن حفیظ با تحلیل هفت مصاحبۀ منتشرشده (2002-2011) در رسانههای یمنی و بینالمللی بررسی شد. دادهها با نرمافزار مکسکیودا و در چارچوب ششمرحلهای براون و کلارک تحلیل و 191 کد استخراج شدند. برای سنجش اعتبار روایی تحلیل مضمون و اطمینان از دقت و صحت کدگذاریها از ضریب هولستی استفاده شد. یافتهها شش مضمون اصلی را شناسایی کردند: عرفان اجتماعی مبتنی بر اعتدال و اخلاق، اصلاح گفتمان دینی، پرهیز از خشونت و ترویج عدالت، گفتگو و همزیستی، نقد افراطگرایی و اهمیت علم و تربیت دینی. بن حفیظ عرفان را ابزاری برای تزکیۀ نفس، خدمت به خلق و تقویت همبستگی اجتماعی تعریف میکند. مساجد در اندیشۀ او مراکز تربیت معنوی و اخلاقیاند که باید از سیاسیسازی مصون بمانند. او با رد خشونت و تکفیر، بر گفتگو، عدالت و همکاری با غیرمسلمانان برای انسجام اجتماعی تأکید دارد. علم دینی معتبر و عقلانیت نیز در دیدگاه او بستری برای پیشگیری از انحرافات عقیدتی و اصلاح جامعه فراهم میکند. این پژوهش نشان میدهد اندیشههای بن حفیظ، با پیوند معنویت، اخلاق و کنش اجتماعی، الگویی جامع برای تربیت معنوی و مقابله با چالشهایی نظیر افراطگرایی و گسستهای فرهنگی ارائه میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اصلاح گفتمان دینی؛ تحلیل مضمون؛ عرفان اجتماعی؛ عمر بن الحفیظ؛ نقد افراطگرایی | ||
| مراجع | ||
|
ابنسینا، حسین بن عبدالله (1375). الإشارات و التنبیهات. قم: نشر البلاغه.
ابنمنظور، جمالالدین (1414). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
ابنفارس، احمد (1399). معجم مقاییس اللغه. تحقیق عبدالاسالم محمدهارون. قم: دارالفکر.
آراستهخو، محمد (1370). نقد و نگرش بر فرهنگ اصطلاحات علمی-اجتماعی. تهران: گستره.
بنحفیظ، عمر بن محمد بن سالم (2002). مصاحبه با روزنامۀ یمنی 26 سپتامبر. https://alhabibomar.com
بنحفیظ، عمر بن محمد بن سالم (2003 a). مصاحبه با روزنامۀ الکترونیکی یمنی المؤتمرنت. https://alhabibomar.com
بنحفیظ، عمر بن محمد بن سالم (2003 b). مصاحبه با مجلۀ الاهرام العربی. https://alhabibomar.com
بنحفیظ، عمر بن محمد بن سالم (2008). مصاحبه با روزنامۀ الجدوه. https://alhabibomar.com
بنحفیظ، عمر بن محمد بن سالم (2009). مصاحبه با نیویورکتایمز. https://alhabibomar.com
بنحفیظ، عمر بن محمد بن سالم (2010). مصاحبه با مجلۀ یمنی «شعاع الأمل». https://alhabibomar.com
بنحفیظ، عمر بن محمد بن سالم (2011). مصاحبه با شبکۀ تلویزیونی SBS استرالیا. https://alhabibomar.com
بنحفیظ، عمر بن محمد بن سالم (2021). وبگاه رسمی عمر الحفیظ https://www.alhabibomar.com
جوادی آملی، عبدالله (1375). عرفان و حماسه. تهران: نشر فرهنگی رجاء.
رودگر، محمدجواد (1400). مبانی عرفان اجتماعی. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
فیومی، احمدبنمحمد (۱۴۱۴). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. قم: مؤسسة دار الهجرة.
قرقرهچی، اکرم، حسنزاده، شهریار، و ناصری، ناصر (1401). بررسی عرفان اجتماعی در اندیشههای هنری شفیعی کدکنی و جورج لوکاچ. عرفان اسلامی، 19(71)، 279-294.
لاپیدوسی، آیرا (1381). تاریخ جوامع اسلامی، ترجمۀ علی بختیاری زاده. تهران: اطلاعات.
مصباح یزدی، محمدتقی (1398). در جستجوی عرفان اسلامی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مطهری، مرتضی (1373). انسان و ایمان. تهران: صدرا.
معین، محمد (1381). فرهنگ معین. تهران: آدنا.
موثقی، سید احمد (1384). جنبشهای اسلامی معاصر. تهران: سمت.
نصر، سید حسین (1391). جلوههای معنویت در جهان اسلامی. ترجمۀ فاطمه شاهحسینی. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
یثربی، یحیی (۱۳۸۷). عرفان نظری. قم: بوستان کتاب.
Braun V., & Clarke, V. (2022). Thematic analysis: A practical guide. SAGE.
Braun, V. & Clarke, V. (2006). “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, 3) 2(:77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Braun, V. Clarke (2024), Supporting best practice in reflexive thematic analysis reporting in Palliative Medicine: a review of published research and introduction to the Reflexive Thematic Analysis Reporting Guidelines (RTARG), Palliat. Med. 38 (6): 608–616. 10.1177/02692163241234800
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1). 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
Holsti, O. R. (1969). Content analysis for the social sciences and humanities, Reading, MA: Addison-Wesley.
The Muslim 500 (2025). The World’s 500 Most Influential Muslims. Jordan.The Royal Islamic Strategic Studies Centre. https://themuslim500.com/about-us/
A Common Word Between Us & You (2007). https://www.acommonword.com/signatories/
Kasiram, Moh. )2008(. Metodologi Penelitian Kuantitatif-Kualitatif. UIN Malang Press.
Neuendorf, K. A. (2002). The content analysis guidebook. Thousand Oaks, CA: Sage | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 82 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 38 |
||