پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,196 |
| تعداد مقالات | 77,227 |
| تعداد مشاهده مقاله | 157,218,132 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 118,403,708 |
وجهنماهای “dabe” و “dabɑ” در کردی مکریانی | ||
| پژوهشهای زبانی | ||
| مقاله 7، دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 31، اسفند 1404، صفحه 187-214 اصل مقاله (962.09 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jolr.2026.407488.666948 | ||
| نویسندگان | ||
| زانکو رادنیا1؛ غلامحسین کریمیدوستان* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری زبانشناسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استاد زبانشناسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| وجهیت مقولهای معنایی است که به گویشوران یک زبان اجازه میدهد تا به بیان موضع و دیدگاه خود نسبت به گزارههای زبانی مبادرت ورزیده و دربارۀ الزام و امکان وقوع گزارهها صحبت کنند. هدف جستار حاضر بررسی وجهیت و تعامل آن با زمان دستوری در کردی مکریانی است. کردی مکریانی گونهای از کردی سورانی است که در برخی از شهرهای کردنشین ایران از جمله مهاباد، بوکان، سردشت، پیرانشهر، نقده، اشنویه، میاندوآب و شاهیندژ صحبت میشود. در کردی مکریانی دو واژهای که برای بیان وجهیت به طور فراوان مورد استفاده قرار میگیرند عبارتند از: “dabe” و “dabɑ”. این واژهها به مقولۀ دستوری فعل تعلق دارند و معادل «باید» یا «بایستی» در فارسی هستند. افعال وجهی مورد بحث الزام قوی را نشان داده و از این طریق برای بیان وجهیت تکلیفی و معرفتی به کار میروند. پژوهش حاضر نشان میدهد که تمایز میان این وجهنماها در مقولۀ زمان دستوری نهفته است، به گونهای که “dabe” دارای زمان دستوری حال و “dabɑ” دارای زمان دستوری گذشته است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که عنصر زمان دستوری در این افعال نقش فعالی دارد و روی هر دو پیمانۀ نحو و معناشناسی تأثیر میگذارد. در قلمروی نحو، مشخصۀ زمان دستوری فعل وجهی در تعیین زمان دستوری فعل اصلی تأثیرگذار است. دادههای پژوهش نشان میدهند که با توجه به اینکه “dabe” مشخصۀ ]حال[ دارد، فعلی که بعد از آن در جمله نمود پیدا میکند حتماً باید دارای مشخصۀ ]حال[ باشد. از طرف دیگر، فعل وجهی “dabɑ” به زعم اینکه مشخصۀ ]گذشته[ دارد باعث میشود که فعل اصلی نیز با زمان دستوری گذشته در جمله نمود پیدا کند. در قلمروی معناشناسی، مشخصۀ زمان دستوری در تعیین خوانش وجهیت، یعنی وجهیت تکلیفی و یا معرفتی، نقش مهمی ایفا میکند. به طور مشخص، نتایج پژوهش بیانگر آن هستند که از وجهنمای “dabɑ” فقط میتوان برای بیان وجهیت تکلیفی در گذشته استفاده کرد در حالیکه وجهنمای “dabe” برای بیان وجهیت تکلیفی در وقت حال و آینده و همچنین وجهیت معرفتی مورد استفاده قرار میگیرد. در این راستا، عنصری که در تمایز میان خوانش تکلیفی و معرفتی این فعل ما را یاری میدهد نمود دستوری است، به گونهای اگر وجهنمای “dabe” با نمود کامل همراه شود، خوانش وجهیت معرفتی است و اگر بدون حضور عنصر نمود مورد استفاده قرار گیرد، خوانش وجهیت تکلیفی خواهد بود | ||
| کلیدواژهها | ||
| کردی مکریانی؛ وجهیت تکلیفی؛ وجهیت معرفتی؛ وقت گفتار؛ وقت رویداد؛ وقت وجهیت | ||
| مراجع | ||
|
اخلاقی، فریار (1386). «بایستن، شدن و توانستن: سه فعل وجهی در فارسی امروز». مجلۀ دستور. شمارۀ 3. صص 82-132.
انوشه، مزدک (1400). صرف در نحو: از کمینهگرایی تا صرف توزیعی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران
انوشه، مزدک (1401). «ساخت نمود کامل در فارسی بر پایۀ صرف توزیعی». نشریۀ پژوهشهای زبانشناسی. دورۀ 13. شمارۀ 2. صص 189-216.
ایلخانیپور، نگین (1391). نگرشی نحوی-معنایی به وجهیت در صفات فارسی. پایاننامۀ کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران.
ایلخانیپور، نگین (1395). وجهیت در بندهای متمم. رسالۀ دکتری. تهران: دانشگاه تهران.
رحیمیان، جلال (1388). «جنبههای صوری و معنایی عناصر معین فارسی در جملههای وابسته». زبانشناسی و گویشهای خراسان. دورۀ 1. شمارۀ 1. صص 85-91.
عموزاده، محمد و حدائق رضایی (1389). «ابعاد معناشناسی «باید» در زبان فارسی». پژوهشهای زبانی. دورۀ 1. شمارۀ 1. صص 57-78.
مرادی، روناک (1391). وجهنمایی و وجه در کردی سورانی: رویکردی نحوی و معنایی. رسالۀ دکتری. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
مرادی، روناک (1392). «فعلهای کمکی وجهی در کردی سورانی». مطالعات زبانها و گویشهای غرب ایران. دورۀ 1. شمارۀ 2. صص 117-134.
نغرگوی کهن، مهرداد و زانیار نقشبندی (1395). «بررسی افعال وجهی در هورامی». جستارهای زبانی. دورۀ 7. شمارۀ 3. صص 223-243.
نقشبندی، زانیار (1394). وجهیت در زبان هورامی. رسالۀ دکتری. همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
Akhoondi Poor, Negin (2012). A Syntactic-Semantic Perspective on Ezafe in Persian Adjectives. Master's Thesis, University of Tehran, Tehran, Iran. [In Persian]. Akhoondi Poor, Negin (2016). Ezafe in Complement Clauses. Doctoral Dissertation, University of Tehran, Tehran, Iran. [In Persian]. Etemadzadeh, Mohammad & Hadayiq Rezaei (2010). "Semantic Dimensions of 'Bayad' (Must) in Persian". Language Research, 1(1), pp. 57-78. [In Persian]. Ilkhani Pour, Negin (2012). A Syntactic-Semantic Perspective on Mood in Persian Adjectives. Master's Thesis, University of Tehran, Tehran, Iran. [In Persian]. Ilkhani Pour, Negin (2016). Mood in Complement Clauses. Doctoral Dissertation, University of Tehran, Tehran, Iran. [In Persian]. Marandi, Roonak (2012). Mood and Mood Marking in Sorani Kurdish: A Syntactic and Semantic Approach. Doctoral Dissertation, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. [In Persian]. Marandi, Roonak (2013). "Auxiliary Verbs of Mood in Sorani Kurdish". Studies in the Languages and Dialects of Western Iran, 1(2), pp. 117-134. [In Persian]. Moradi, Rounak (2013). Mood and Mood Marking in Sorani Kurdish: A Syntactic and Semantic Approach. Doctoral Dissertation, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. [In Persian]. Moradi, Roonak (2014). "Mood Auxiliary Verbs in Sorani Kurdish". Studies in the Languages and Dialects of Western Iran, 1(2), pp. 117-134. [In Persian]. Naghargouy Kahan, Mehrdad & Zanyar Nasrabadi (2016). "An Analysis of Mood Verbs in Hawrami". Linguistic Studies, 7(3), pp. 223-243. [In Persian]. Nasrabadi, Zanyar (2015). Mood in the Hawrami Language. Doctoral Dissertation, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran. [In Persian]. Rahimian, Jalal (2009). "Formal and Semantic Aspects of Definite Elements in Persian Subordinate Clauses". Linguistics and Khorasanian Dialects, 1(1), pp. 85-91. [In Persian]. Uneshi, Mazdak (2021). Inflection in Syntax: From Minimalism to Distributed Morphology. Tehran: University of Tehran Press.[In Persian]. Abraham, W. (2020). Modality in Syntax, Semantics, and Pragmatics. Cambridge University Press. Barbiers, S. (2006). The Syntax of Modal Auxiliaries. In The Blackwell Companion to Syntax (Vol. 1, pp. 1–22). Wiley Blackwell. Bedirxan, C. A., & Lescot, R. (1970). Grammaire Kurde (Dialecte Kurmandji). Librairie d’Amérique et d’Orient. Blau, J, & Barak, V (1999). Manuel de Kurde: Kurmancî. L’Harmattan. Blau, J. (2000). Méthode de Kurde: Sorani. L’Harmattan. Borgonovo, C., & Cummins, S. (2007). Tensed Modals. In Coreference, Modality, and Focus (Vol. 111, pp. 1–18). John Benjamins Publishing. Comrie, B. (1985). Tense. Cambridge University Press. Demirdache, H., & Uriba-Etxebarria, M. (2008). On the Temporal Syntax of Non-Root Modals. In Time and Modality (pp. 79–114). Springer Dordrecht. Hacquard, V. (2010). On the Event Relativity of Modal Auxiliaries. Natural Language Semantics, 18(1), 79–114. Hacquard, V. (2011). Modality. In An International Handbook of Natural Language Meaning (Vol. 2, pp. 1484–1514). De Gruyter Mouton. Hacquard, V. (2016). Modals: Meaning Categories. In Mood, Aspect, Modality Revisited: New Answers to Old Questions (pp. 45–74). The University of Chicago Press. Kratzer, A. (1991). Modality. In An International Handbook of Contemporary Research (pp. 639–650). De Gruyter Mouton. Kratzer, A. (2012). The Notional Category of Modaliy. In Modals and Conditionals. Oxford University Press. Laca, B. (2014). Epistemic Modality and Temporal Anchoring. Revista Virtual de Estudos Da Linguagem, 8, 76–105. Mûsa, F., & Hesen, V. (2023). Rêzimana Kurmancî. Saziya Zimanê Kurdî (SZK). Öpengin, E. (2016). The Mukri Variety of Central Kurdish: Grammar, Texts, and Lexicon. Reichert Verlag. Palmer, F. (2001). Mood and Modality (2nd ed.). Cambridge University Press. Portner, P. (2009). Modality. Oxford University Press. Riemer, N. (2010). Introducing Semantics. Cambridge University Press. Stowell, T. (2004). Tense in Modals. In The Syntax of Time (pp. 621–636). The MIT Press. Taleghani, A. H. (2008). Modality, Aspect, and Negation in Persian. John Benjamins Publishing. Thackston, W. M. (2006). Sorani Kurdish: A Reference Grammar with Selected Readings. Harvard University Press. Zagona, K. (2013). Tense, Aspect, and Modality. In The Oxford Handbook of Generative Syntax (pp. 746–792). Cambridge University Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 96 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 53 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب