| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,237 |
| تعداد مقالات | 77,624 |
| تعداد مشاهده مقاله | 161,089,405 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 120,788,115 |
تحلیل اثرات مکانی در عرضه و تقاضای گوشت مرغ در ایران: رویکرد پانل فضایی | ||
| تولیدات دامی | ||
| مقاله 2، دوره 28، شماره 2، تیر 1405، صفحه 273-287 اصل مقاله (1.2 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jap.2026.406981.623882 | ||
| نویسندگان | ||
| وحید کلانتر1؛ حامد نجفی علمدارلو* 2؛ سید حبیب اله موسوی3 | ||
| 1گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: vahid.kalantar@modares.ac.ir | ||
| 2نویسنده مسئول، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: hamed_najafi@modares.ac.ir | ||
| 3گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: shamosavi@modares.ac.ir | ||
| چکیده | ||
| هدف: مواد غذایی پروتئینی از مهمترین منابع تغذیهای بهشمار میآیند و گوشت مرغ بخش عمدهای از پروتئین مورداستفاده در سبد مصرفی خانوارهای ایرانی را تشکیل میدهد. این پژوهش با هدف شناسایی و اندازهگیری عوامل تعیینکننده عرضه و تقاضای گوشت مرغ در استانهای کشور، با تأکید بر تعاملات اقتصادی و فضایی، انجام شد تا مبنایی برای سیاستگذاری منطقهمحور فراهم شود. دوره زمانی موردبررسی سالهای 1381 تا 1403 است. روش پژوهش: با استفاده از دادههای تلفیقی استانی، توابع عرضه و تقاضای گوشت مرغ با بهرهگیری از مدلهای متعارف اقتصادسنجی پانل دیتا و مدلهای پانل فضایی برآورد شد. پس از انجام آزمونهای انتخاب بین الگوهای تلفیقی، اثرات ثابت و اثرات تصادفی و با توجه به نتایج حاصل، الگوی تابلویی با اثرات ثابت برای برآورد توابع عرضه و تقاضا انتخاب گردید. متغیرهای توضیحی اصلی شامل قیمت مرغ زنده (در سمت عرضه)، قیمت مصرفکننده گوشت مرغ (در سمت تقاضا)، هزینه نهادهها، نرخ ارز، درآمد خانوار و قیمت گوشت قرمز بهعنوان کالای جانشین است. همچنین برای ارزیابی تغییرات رفتار مصرفکنندگان در طول زمان، کششهای قیمتی تاریخی محاسبه شد. یافتهها: نتایج آزمونهای آماری نشان داد که مدل پانل با اثرات ثابت، مناسبترین الگو برای تحلیل دادههای عرضه و تقاضای گوشت مرغ است. برآوردها بیانگر آن است که قیمت مرغ زنده اثر مثبت و معناداری بر عرضه دارد. در سمت تقاضا نیز، قیمت گوشت مرغ اثر منفی و قیمت گوشت قرمز اثر مثبت بر مصرف گوشت مرغ دارد. تحلیل فضایی نشان میدهد که عوامل مکانی نقش قابلتوجهی در رفتار عرضه و تقاضا ایفا میکنند. وجود خودهمبستگی فضایی مثبت در عرضه و خودهمبستگی فضایی منفی در تقاضا بیانگر تفاوت در الگوی پراکنش مکانی این دو متغیر است. نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان میدهد که عملکرد بازار گوشت مرغ در ایران، حتی در شرایط قیمتگذاری دستوری نهادهها و محصول، تحت تأثیر همزمان عوامل دروناستانی و تعاملات مکانی میان استانهای مجاور قرار دارد و از وابستگی فضایی معناداری برخوردار است. در بخش عرضه، قیمت مرغ زنده اثر مثبت بر تولید دارد، درحالیکه افزایش هزینه نهادهها و نوسانات نرخ ارز اثر منفی بر تولید میگذارند. در بخش تقاضا نیز، درآمد خانوار و قیمت گوشت قرمز بهعنوان کالای جانشین موجب افزایش مصرف میشوند، درحالیکه افزایش قیمت خود گوشت مرغ مصرف را کاهش میدهد. مقایسه کشش قیمتی با مطالعات پیشین نشان میدهد که کشش تقاضا از حدود 93/0- به 25/0- کاهش یافته و گوشت مرغ بیش از گذشته به کالای ضروری در سبد غذایی خانوار تبدیل شده؛ موضوعی که بیانگر واکنشپذیری کمتر مصرفکنندگان به تغییرات قیمتی است. نتایج همچنین نشان داد که افزایش قیمت گوشت قرمز موجب انتقال مصرف به سمت گوشت مرغ میشود. تحلیل فضایی وجود همگرایی مکانی در عرضه را تأیید کرد و بیان داشت که سطح تولید در یک استان میتواند تولید استانهای مجاور را تحت تأثیر قرار دهد. مدلهای فضایی همچنین نقش متغیرهای اقتصادی همچون قیمت نهادهها، نرخ ارز و درآمد خانوار را در شکلگیری الگوهای عرضه و تقاضا تأیید کردند. در مجموع، یافتهها بر ضرورت تدوین سیاستهای منطقهای و پرهیز از مداخلات یکسان در کل کشور تأکید دارد. با وجود محدودیتهای دادهای و فروض مدلسازی، نتایج این پژوهش نشان میدهد که لحاظکردن عوامل فضایی میتواند به تدوین سیاستهای کارآمدتر در بازار گوشت مرغ کمک کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اثرات مکانی؛ اقتصادسنجی فضایی؛ دادههای پنل؛ قیمت نهاده؛ مدلسازی اقتصادی | ||
| مراجع | ||
|
حسینزاده، جواد و پاکروح، پریسا (۱۳۹۵). تحلیل شکست ساختاری در ترجیحات مصرفکنندگان گوشت قرمز و گوشت مرغ در ایران. پژوهشهای علوم دامی (دانش کشاورزی)، ۲۶(۱)، ۱۷5-۱۸۶. دلاور، امین؛ یاوری، غلامرضا؛ یزدانی، سعید؛ امجدی، افشین و محمودی، ابوالفضل (۱۴۰۰). آزمون جداییپذیری ضعیف و برآورد سیستم تقاضای گوشت در ایران (کاربرد سیستم تقاضای روتردام). تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، ۵۲(۲)، ۲۱5-۲۲۸. رفیعی، حامد؛ امجدی، افشین و غزنوی، شیوا (۱۳۹۸). اثرات سیاست حمایت از تولیدکننده بر ضریب خودکفایی گوشت مرغ در ایران. اقتصاد کشاورزی و توسعه، ۲۶(۱۰۴)، 1-۲۱. عرفانیفر، صمد؛ بخشوده، محمد و زیبایی، منصور (۱۳۹۹). ارزشگذاری کیفیت گوشت مرغ از دیدگاه مصرفکنندگان در شهر شیراز. اقتصاد کشاورزی و توسعه، ۲۸(۱۰۹)، ۱۴3-۱۶۹. عطاییسلوط، کمال و محمدی، حمید (۱۳۹۷). تعیین کشش تقاضای محصولات غذایی منتخب در استان مازندران با استفاده از الگوی سیستم معادلات تقاضای تقریباً ایدهآل (AIDS): مطالعه موردی: گوشت سفید، آبزیان و قرمز. تحقیقات اقتصاد کشاورزی، ۱۰(۳)، ۱۷3-۱۸۵. فخفوری، حوریه؛ موسوی، سید حبیباله؛ هنرور، محمدرضا و اژدری، سمیه (۱۴۰۱). آسیبپذیری خانوارهای شهری از افزایش قیمت مواد غذایی: مطالعه موردی شهرستان آزادشهر. اقتصاد کشاورزی و توسعه، ۳۰(۱۱۷)، ۱۳1-۱۵۳. گودرزی، مصطفی؛ رستمیان، رضا و واحدی، وحید (۱۳۹۸). تحلیل تفاوت تقاضای مصرف گوشت قرمز در برابر گوشت مرغ در ایران. مقاله پذیرفتهشده در چهارمین کنگره بینالمللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران. لیانی، قاسم؛ بخشوده، محمد و احمدیکیا، زینب (۱۳۹۹). عوامل مؤثر بر اشتغال زارعین به فعالیتهای خارج از مزرعه و تأثیر آن بر برابری درآمد در شهرستان مرودشت. مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی، ۳۴(۳)، ۲۵9-۲۷۳. میرزایی، عباس؛ آزرم، حسن؛ ولیزاده، ناصر؛ سبحانی، سید محمدجواد و ضیایی، علی (۱۴۰۳). اثرات انفجار قیمت و سیاست های جبرانی بر امنیت غذایی: مطالعه موردی: مصرف کنندگان گوشت مرغ در ایران. تحقیقات کشاورزی ایران، ۴۲(۲)، ۴9-۵۸. https://doi.org/10.22099/iar.2024.48881.1565
ReferencesAkbar, M. (2021). Analysis Factors Affecting the Demand and Supply of Free-range Chicken Meat in Pakpak Bharat Regency. Budapest International Research and Critics Institute(BIRCI-Journal): Humanities and Social Sciences. Akbar, M., Hasnudi, H., & Supriana, T. (2021). Analysis Factors Affecting the Demand and Supply of Local Chicken Meat in Pakpak Bharat Regency. Budapest International Research and Critics Institute-Journal (BIRCI-Journal), 4(1), 986-998. Amolegbe, K. B., Upton, J., Bageant, E., & Blom, S. (2021). Food price volatility and household food security: Evidence from Nigeria. Food Policy, 102, 102061. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2021.102061 Ani, S. W., & Antriyandarti, E. (2019, November). Analysis of Household Demand for Chicken Meat in Yogyakarta. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 347, No. 1, p. 012119). IOP Publishing. Ataei-Selout, K., & Mohammadi, H. (2018). Estimation of demand elasticities for selected food products in Mazandaran Province using the Almost Ideal Demand System (AIDS): A case study of white meat, aquatic products, and red meat. Agricultural Economics Research, 10(3), 173-185. (In Persian) Blake, D. P., Knox, J., Dehaeck, B., Huntington, B., Rathinam, T., Ravipati, V., ... & Tomley, F. M. (2020). Re-calculating the cost of coccidiosis in chickens. Veterinary research, 51, 1-14. https://doi.org/10.1186/s13567-020-00837-2 Chatti, W., & Majeed, M. T. (2024). Meat production, technological advances, and environmental protection: evidence from a dynamic panel data model. Environment, Development and Sustainability, 26(12), 31225-31250. https://doi.org/10.1007/s10668-023-04449-6 Delavar, A., Yavari, G. R., Yazdani, S., Amjadi, A., & Mahmoudi, A. F. (2021). Weak separability test and estimation of meat demand system in Iran (Application of the Rotterdam demand system). Iranian Journal of Agricultural Economics and Development Research, 52(2), 215-228. (In Persian) Dewantari, R. Y., Suparta, N., & Putri, B. R. T. (2023). Analysis of supply and demand of broiler chicken meat in Bali province. Agricultural Socio-Economics Journal, 23(1), 1-9. Erdaw, M. M., & Beyene, W. T. (2022). Trends, prospects and the socio-economic contribution of poultry production in sub-Saharan Africa: a review. World's Poultry Science Journal, 78(3),835-852. https://doi.org/10.1080/00439339.2022.2092437 Erfanifar, S., Bakhshoodeh, M., & Zibaei, M. (2020). Valuing the Quality of Chicken Meat from Consumers' Viewpoint in Shiraz City of Iran. Agricultural Economics and Development, 28(109), 143-169. (In Persian) Fakhfouri, H., Mousavi, S. H. A., Honarvar, M. R., & Ajdari, S. (2022). Urban household vulnerability to food price increases: A case study of Azadshahr County. Agricultural Economics and Development, 30(117), 131-153. (In Persian) Goudarzi, M., Rostamian, R., & Vahedi, V. (2019). Analysis of differences in consumer demand for red meat versus chicken meat in Iran. In Proceedings of the 4th International Conference on Agricultural Development, Natural Resources, Environment, and Tourism of Iran. (In Persian) Hosseinzadeh, J., & Pakrouh, P. (2016). Structural break analysis in consumer preferences for red meat and chicken meat in Iran. Journal of Animal Science Research (Agricultural Sciences), 26(1), 175-186. (In Persian) Hsiao, C. (2022). Analysis of panel data (No. 64). Cambridge university press. Kleyn, F. J., & Ciacciariello, M. (2021). Future demands of the poultry industry: will we meet our commitments sustainably in developed and developing economies?. World's Poultry Science Journal, 77(2), 267-278. https://doi.org/10.1080/00439339.2021.1904314 Liyani, Q., Bakhshoodeh, M., & Ahmadi-Kia, Z. (2020). Determinants of farmers’ participation in off-farm activities and its effect on income equality in Marvdasht County. Journal of Agricultural Economics and Development, 34(3), 259-273. (In Persian) Makeienko, M. (2020). Symbolic analysis applied to the specification of spatial trends and spatial dependence. Entropy, 22(4), 466. https://doi.org/10.3390/e22040466 Mendami, M., Najafi, S. M. B., & Fethullahi, C. (2023). A Comparative Study of the Effect of Some Institutional Factors on Productivity in the Broiler Industry of Iran's provinces. Agricultural Economics, 16(4), 93-114. (In Persian) Meng, X. N., & Xu, S. C. (2022). Can industrial collaborative agglomeration reduce carbon intensity? Empirical evidence based on Chinese provincial panel data. Environmental Science and Pollution Research, 29(40), 61012-61026. https://doi.org/10.1007/s11356-022-20191-4 Mirzaei, A., Azarm, H., Valizadeh, N., Sobhani, S. M. J., & Ziaee, A. (2024). The effects of price explosion and compensatory policies on food security: The Case of chicken meat consumers in Iran. Iran Agricultural Research, 42(2), 49-58. (In Persian) https://doi.org/10.22099/iar.2024.48881.1565 Ministry of Agriculture Jihad. (2024). Statistical yearbooks and agricultural statistics for 2024 [Statistical database]. Ministry of Agriculture Jihad, Iran. Retrieved from https://dpe.maj.ir/آمارنامه-ها Neima, H. A., Sirwan, K., & Hameed, K. (2021, November). Consumers choice and preference for chicken meat in Sulaymaniyah. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 910, No. 1, p. 012028). IOP Publishing. https://doi.org/10.1088/1755-1315/910/1/012028 Rafiee, H., Amjadi, A., & Ghaznavi, S. (2019). Producer Support Policy Effects on Self-Sufficiency Coefficient of Chicken Meat in Iran. Agricultural Economics and Development , 26(104 ), 1-21. (In Persian) Rigotti, L., LeRoux, M., Verteramo Chiu, L., & Schmit, T. M. (2025). Price Elasticities of Demand for Meat Products at Farmers Markets. Cornell SC Johnson College of Business Research Paper. Ronaghi, M. (2025). Effects of COVID-19 on Iran’s livestock and meat market. Journal of Agricultural Science and Technology, 24(5), 1017-1028. Usva, K., Hietala, S., Nousiainen, J., Vorne, V., Vieraankivi, M. L., Jallinoja, M., & Leinonen, I. (2023). Environmental life cycle assessment of Finnish broiler chicken production–Focus on climate change and water scarcity impacts. Journal of Cleaner Production, 410, 137097. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2023.137097 Uzundumlu, A. S., & Dilli, M. (2023). Estimating chicken meat productions of leader countries for 2019-2025 years. Ciência Rural, 53, e20210477. https://doi.org/10.1590/0103-8478cr20210477 Wang, Y., Wang, M., Wu, Y., & Sun, G. (2023). Exploring the effect of ecological land structure on PM2. 5: A panel data study based on 277 prefecture-level cities in China. Environment International, 174, 107889. https://doi.org/10.1016/j.envint.2023.107889 Wibowo, R. P., Pebriyani, D., Indrawati, T., & Khaliqi, M. (2025). How Beef, Chicken, And Egg Demand Elasticities Vary With Income In Indonesia. Journal Agrisep: Kajian Masalah Sosial Ekonomi Pertanian Dan Agribisnis, 24(01), 361-384 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 201 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 59 |
||