درنگ، تراکم معنایی و تکرار در خوانش هفتپیکر؛ برساخت تجسمی از الگوی زمان توصیفی فیلیپ هامون در نگارگری ایرانی (مطالعه موردی: دو نسخه از کتابخانه ملی فرانسه) | ||
| نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی | ||
| مقاله 9، دوره 31، شماره 3، پاییز 1405، صفحه 107-117 اصل مقاله (2.41 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jfava.2026.406228.667612 | ||
| نویسنده | ||
| حجت اله عسکری الموتی* | ||
| استادیار گروه صنایع دستی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هفتپیکر نظامی گنجوی، بهعنوان یکی از مهمترین منظومههای ادبیات فارسی، همواره الهامبخش نگارگران ایرانی بوده است. با وجود پژوهشهای متعدد درباره متن و نگارههای این اثر، چگونگی بازنمایی زمان توصیفی در متن و تصویر کمتر بهصورت تطبیقی بررسی شده است. این پژوهش با بهرهگیری از آرای فیلیپ هامون درباره گفتمان توصیفی، چارچوبی تحلیلی برای مطالعه زمان توصیفی در متن و نگارههای هفتپیکر ارائه میکند. بدین منظور، دو نسخه مصور همعصر از خمسه نظامی (۹۳۸ و ۹۹۷ هجری قمری) موجود در کتابخانه ملی فرانسه بهصورت هدفمند انتخاب شد. پرسش اصلی پژوهش این است که زمان توصیفی در متن هفتپیکر و نگارههای آن، بر پایه چارچوب تحلیلی برساخته از گفتمان توصیفی هامون، چگونه سازمان مییابد. پژوهش با روش توصیفی-تطبیقی با رویکرد تحلیلی ساختارگرایانه-روایتشناسانه انجام شده و تحلیل بر سه شاخصه درنگ، تراکم معنایی و تکرار استوار است. یافتهها نشان میدهد که در شاخص درنگ، نظامی با کاهش افعال حرکتی و گسترش توصیفهای ایستا، جریان روایت را به تعلیق درمیآورد و این ویژگی در نگارهها با ایستایی ژستها، تعادل ترکیببندی و کاهش نشانههای حرکت بازنمایی میشود. در بعد تراکم معنایی، شعر از طریق انباشت واژگان رنگ، نور و استعاره و نگارهها از طریق تنوع عناصر تصویری، تزئینات و رنگ، لایههای معنایی متعددی را شکل میدهند. در شاخصه تکرار نیز بازگشت الگوهای زبانی در متن با تکرار موتیفها و ریتمهای بصری در تصویر متناظر است و زمان روایت را از توالی صرف رویدادها به تجربهای تأملی تبدیل میکند. نتایج نشان میدهد چارچوب تحلیلی برساخته بر پایه آرای هامون، افزون بر تحلیل متن ادبی، قابلیت تبیین منطق زمان توصیفی در نگارگری ایرانی را نیز دارد و امکان مطالعه تطبیقی روایت ادبی و روایت تصویری را در چارچوبی واحد فراهم میسازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| درنگ توصیفی؛ فیلیپ هامون؛ گفتمان توصیفی؛ هفت پیکر نظامی؛ نگارگری ایرانی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 211 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 214 |
||