پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,239 |
| تعداد مقالات | 77,644 |
| تعداد مشاهده مقاله | 161,202,085 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 120,840,249 |
طراحی نقشهراه استقرار بلاکچین در حکمرانی داده و مالکیت فکری دانشگاهها: تحلیل علّی با رویکرد دیمتل فازی | ||
| فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی | ||
| دوره 19، شماره 2، تیر 1405، صفحه 91-123 اصل مقاله (1.08 M) | ||
| نوع مقاله: مقالات پژوهشی آمیخته | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jed.2026.408184.654627 | ||
| نویسندگان | ||
| زهرا امیدوار1؛ نورمحمد یعقوبی* 2؛ شهاب کسکه3 | ||
| 1گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. | ||
| 2گروه مدیریت دولتی، دانشکده میریت و اقتصاد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان ، ایران | ||
| 3گروه مدیریت آموزش عالی، وزارت علوم تحقیقات و فناوری، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف پژوهش حاضر شناسایی، تحلیل و تبیین ساختار علّی مجموعه عواملی است که بر استقرار فناوری بلاکچین در مدیریت مالکیت فکری دانشگاهی اثر میگذارند، و نیز اولویتبندی این عوامل برای طراحی مداخلات سیاستی و اجرایی مؤثر. با توجه به اینکه فناوری بلاکچین به دلیل ویژگیهایی همچون ثبت تغییرناپذیر و زمانمهر دادهها، افزایش شفافیت فرایندهای پژوهشی، امکان رهگیری منشأ دادهها، تسهیل مدیریت حقوق مالکیت فکری و قابلیت اجرای قراردادهای هوشمند، ظرفیتهای گستردهای برای حکمرانی داده در دانشگاهها فراهم میآورد، نیاز به یک مدل تحلیلی منسجم برای درک روابط میان عوامل اثرگذار بر استقرار آن کاملاً محسوس است. پژوهش حاضر با هدف پرکردن این خلأ، میکوشد تصویری شبکهای، علّی و سلسلهمراتبی از عوامل مؤثر ارائه دهد تا مسیر طراحی نقشهراه استقرار بلاکچین در محیطهای دانشگاهی شفاف شود. روش پژوهش از نوع کاربردی و مبتنی بر رویکرد ترکیبی اکتشافی–تحلیلی است. در گام نخست، پس از مرور نظاممند ادبیات نظری و بررسی پیشینه پژوهش در حوزههای بلاکچین، حکمرانی داده، مدیریت مالکیت فکری و نظامهای اطلاعات دانشگاهی، مجموعهای از عوامل کلیدی شناسایی و در قالب مؤلفههای کلان و شاخصهای عملیاتی طبقهبندی شد. در گام دوم، برای تحلیل روابط علّی میان عوامل، از روش دیمتل فازی استفاده گردید. بدین منظور، نظرات خبرگان حوزههای فناوری اطلاعات، سیاستگذاری علم و فناوری و مدیریت دانشگاهی گردآوری شد و ماتریس روابط مستقیم میان عوامل با بهرهگیری از مقیاسهای زبانی فازی تشکیل گرفت. سپس ماتریس نرمالسازی شده و ماتریس روابط کل حاصل شد و شاخصهای اثرگذاری و اثرپذیری (D و R) و نیز شاخصهای برجستگی (D+R) و علیت (D−R) محاسبه گردید. نهایتاً بر اساس مقادیر این شاخصها، نمودار علت–معلول عوامل ترسیم و ساختار شبکهای نفوذ و وابستگی آنها مشخص شد. یافتهها نشان داد که «حکمرانی داده» مهمترین عامل پیشران و دارای بیشترین برجستگی در میان عوامل مؤثر است. این مؤلفه نهتنها بهصورت مستقل نقشی تعیینکننده دارد، بلکه ظرفیت اثرگذاری زنجیرهای و چندلایه بر سایر متغیرهای نظام مالکیت فکری دانشگاهی را نیز داراست. همچنین مشخص شد که «استاندارد داده» و «تعاملپذیری سیستم» بهعنوان یک خوشه فنی همافزا، بستر تحقق بسیاری از کارکردهای بلاکچین در محیط دانشگاهی را فراهم میکنند. از سوی دیگر، «امنیت»، «پذیرش کاربران» و برخی مؤلفههای رفتاری و عملیاتی بیشتر ماهیت معلولی دارند؛ به این معنا که به جای آنکه بهطور مستقل بهبود یابند، بهشدت تحت تأثیر تقویت پیشرانهای نهادی، حکمرانی و زیرساخت دادهای قرار میگیرند. بر اساس این نتایج، پیشنهاد میشود نقشهراه استقرار بلاکچین در دانشگاهها با تمرکز بر تقویت حکمرانی داده، تدوین و توسعه استانداردهای داده، و ارتقای تعاملپذیری سامانهها آغاز شود. در مرحله بعد، تکمیل چارچوبهای حقوقی مالکیت فکری، توسعه قراردادهای هوشمند در فرآیندهای پژوهشی، و طراحی برنامههای توانمندسازی منابع انسانی و ارتقای سواد دادهای ضروری است تا امنیت، اعتماد و پذیرش کاربران بهصورت پایدار ارتقا یابد. نوآوری اصلی این پژوهش در ارائه یک چارچوب علّی–شبکهای برای اولویتبندی مداخلات و تفکیک عوامل پیشران از پیامدهای کلیدی است که میتواند راهنمای سیاستگذاران و مدیران دانشگاهی در استقرار بلاکچین باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بلاکچین؛ مدیریت مالکیت فکری؛ دانشگاه؛ حکمرانی داده | ||
| مراجع | ||
|
Odebrecht, C. (2025). Research Data Governance: The Need for a System of Cross-organisational Responsibility for the Researcher’s Data Domain. Data Science Journal, 24, 12. DOI: 10.5334/dsj- 2025-012
Pilevari Salmasi, N., Jeihouni, M. and Kasraei, A. H. (2021). Investigating the challenges of blockchain technology adoption in the sustainable supply chain of the automotive industry using a hybrid fuzzy DEMATEL and structural equation modeling approach. Quantitative Studies in Management, 12(44), 139–186. (in Persian)
Quayson, M., Bai, C., Sarkis, J., & Hossin, M. A. (2024). Evaluating barriers to blockchain technology for sustainable agricultural supply chain: A fuzzy hierarchical group DEMATEL approach. Operations Management Research, 17(2), 728–753. https://doi.org/10.1007/s12063-024-00443-x
Razaque, A., Amanzholova, S., Mutanov, G., Ussatova, O., Farhad, M. A., Kistaubayev, Y., Kamilla, S., & Adilzhan, K. (2025). An anti-corruption system for academic achievement verification in kazakhstani higher education using blockchain and artificial intelligence. Frontiers in Blockchain, 8, 1683522. https://doi.org/10.3389/fbloc.2025.1683522
Sadeghi, M., Molapanah, S. and Safari, M. (2023). Application of blockchain in protecting intellectual property rights and its practical dimensions. Private Law, 20(1), 31–44. doi: 10.22059/jolt.2023.358036.1007195. (in Persian)
Sharples, M., & Domingue, J. (2016). The blockchain and kudos: A distributed system for educational record, reputation and reward. In Lecture Notes in Computer Science (Vol. 9891, pp. 490–496). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-45153-4_48
Siegel, D. S., Veugelers, R., & Wright, M. (2007). Technology transfer offices and commercialization of university intellectual property: performance and policy implications. Oxford Review of Economic Policy, 23(4), 640–660. DOI: 10.1093/oxrep/grm036
Singh, A. K., Kumar, V. R. P., Dehdasht, G., Mohandes, S. R., Manu, P., & Pour Rahimian, F. (2023). Investigating barriers to blockchain adoption in construction supply chain management: A fuzzybased MCDM approach. Technological Forecasting and Social Change, 196, Article 122849. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2023.122849
Treiblmaier, H. (2018). The impact of the blockchain on the supply chain: A theory-based research framework and a call for action. Supply Chain Management: An International Journal, 23(6), 545– 559. https://doi.org/10.1108/SCM-01-2018-0029
Wright, M., Clarysse, B., Lockett, A., & Knockaert, M. (2008). Mid-range universities’ linkages with industry: Knowledge types and the role of intermediaries. Research Policy, 37(8), 1205–1223. https://doi.org/10.1016/j.respol.2008.04.021
Wu, W.-W., & Lee, Y.-T. (2007). Developing global managers’ competencies using the fuzzy DEMATEL method. Expert Systems with Applications, 32(2), 499–507. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2005.12.005
Yuan, H., Du, W., Zuo, J., & Ma, X. (2024). Paving a traceable green pathway towards sustainable construction: A fuzzy ISM-DEMATEL analysis of blockchain technology adoption barriers in construction waste management. Ain Shams Engineering Journal, 15(4), 102627. https://doi.org/10.1016/j.asej.2024.102627 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 184 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 35 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب