شناسایی فصل بارش در ایران | ||
| فیزیک زمین و فضا | ||
| مقاله 11، دوره 52، شماره 1، بهار 1405، صفحه 179-194 اصل مقاله (1.34 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jesphys.2026.408873.1007746 | ||
| نویسندگان | ||
| محدثه وزیری مهر1؛ حسین عساکره* 1؛ محسن حمیدیان پور2 | ||
| 1گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران. | ||
| 2گروه جغرافیا و برنامهریزی محیطی، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| شناسایی ویژگیهای زمانی و مکانی فصل بارندگی در ایران، از اهمیت بالایی در مطالعات اقلیمشناسی، مدیریت منابع آب و برنامهریزی کشاورزی برخوردار است. در این پژوهش، با استفاده از روش میانگین متحرک ۳۰ روزه بر دادههای بارش روزانه و آستانه بلندمدت ۳۶۶ روزه، شاخصهای آغاز، پایان، طول فصل بارندگی و نسبت بارش فصل بارندگی به بارش سالانه برای کشور ایران استخراج و تحلیل شدند. نتایج حاصل از نقشههای فضایی نشان داد که ایران طی دوره آماری ۱۹۶۰ تا ۲۰۲۳ دو الگوی بارشی متمایز را تجربه کرده است: در دوره اول، فصل بارندگی بهصورت گسترده و پیوسته سراسر کشور را در برگرفته و تمرکز بارش در فصل سرد سال، از نواحی غربی به نواحی شرقی منتقل شده است؛ در حالیکه در دوره دوم، فصل بارندگی بهصورت منطقهای و پراکنده ظاهر شده و نواحی مرکزی کشور از الگوی بارشی منظم خارج شدهاند. تأخیر در آغاز فصل بارندگی و پیشافتادن پایان آن در بسیاری از مناطق، بهویژه در جنوبشرق کشور، منجر به کاهش طول فصل بارندگی و افت محسوس شاخص بارش شده است. این تغییرات با جابهجایی مسیر چرخندهای مدیترانهای، کاهش همگرایی شار رطوبتی، تضعیف جریان رودباد و افزایش دمای سطح دریاهای اطراف ایران همراستا بودهاند. یافتهها بیانگر آن است که فصل بارش در ایران از نظر زمان آغاز، پایان و طول، تنوع مکانی قابلتوجهی دارد. آغاز بارشهای فراگیر عمدتاً از سواحل خزر شروع شده و بهتدریج به سایر مناطق گسترش مییابد و طول فصل بارش بین حدود ۴ تا ۸ ماه متغیر است. نتایج تحلیلهای آماری بیانگر نقش معنادار ارتفاع و عرض جغرافیایی در تغییرات مکانی بارش، بهویژه در شمال، جنوب و شرق کشور است. در مجموع، توپوگرافی و موقعیت جغرافیایی نقش تعیینکنندهای در الگوی زمانی و مکانی فصل بارش داشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ایران؛ بارش؛ فصل بارش؛ تحلیل فضایی؛ فصل بارش فراگیر | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 686 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 275 |
||