پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,117 |
| تعداد مقالات | 76,481 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,837,862 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,911,286 |
واکاوی تحول معنایی قوامیت با تکیه بر گفتمان معاصر عربی تحلیل تطبیقی دیدگاههای سنتگرایان و تجددخواهان | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 58، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 519-542 اصل مقاله (645.09 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2026.402008.670527 | ||
| نویسندگان | ||
| معبود اسمعیلی1؛ فریبا علاسوند* 2 | ||
| 1دانشجوی دکترا، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه مبانی نظری جنسیت، پژوهشکدۀ زن و خانواده، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مفهوم «قوامیت» در آیۀ ۳۴ سورۀ نساء، در متون تفسیری معاصر و تحت تاثیر تحولات فکری و اجتماعی سدههای اخیر، دستخوش تحولی معنایی شدهاست. در خوانشهای سنتی، بهویژه در میراث تفسیری اهلسنت، قوامیت غالباً در چارچوب سلطه، استیلا و برتری مردان تفسیر میشد؛ اما با پیدایش جهان مدرن و برآمدن جریان نوزایی اسلامی از قرن نوزدهم، این خوانش سلطهمحور در گفتمانهای فکری معاصر به چالش کشیده شد و زمینه برای شکلگیری قرائتهای حمایتی از زنان فراهم آمد. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین این تحول معنایی، چگونگی تحقق آن و شناسایی سازوکارهای زبانی و غیرزبانی مؤثر بر آن در بستر گفتمان فکری معاصر عربی است. ازاینرو، پژوهش حاضر با تمرکز بر آرای دو جریان سنتگرایی و تجددخواهی در بطن این گفتمان، به تحلیل سازوکارهای این تحول معنایی میپردازد و این دیدگاهها را بهمنزله شواهدی برای اثبات دگرگونی معنایی قوامیت بررسی میکند. یافتههای تحقیق حاکی از تقابل این دو جریان در تفسیر قوامیت و اختلاف در روشهای تفسیری است. بر اساس یافتهها، سنتگرایان معاصر با تکیه بر نصمحوری، قوامیت را در قالب «ریاست مسئولانه» و «حمایت» بازخوانی کردهاند؛ درحالیکه تجددخواهان با رویکردی انتقادی و عقلمحور، به بازسازی بنیادین این مفهوم پرداخته و آن را از برتری جنسیتی به قلمرو عدالت جنسیتی و مسئولیت اجتماعی منتقل ساخته و حتی امکان قوامیت زنان را مطرح کردهاند. بدینسان، گفتمان معاصر عربی بیانگر گذار تدریجی قوامیت از الگویی اقتدارمحور به الگویی مشروط، کارکردی و عدالتگراست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قوامیت؛ تحول معنایی؛ گفتمان معاصر عربی؛ تجددخواهی؛ سنتگرایی؛ حقوق زنان | ||
| مراجع | ||
|
قرآن مجید (1392ش). ترجمۀ مهدی الهی قمشهای. چاپ اول. تهران: کاتبان وحی.
ابن بابویه، محمد بن علی (1413ق). من لایحضره الفقیه. 4 جلد. قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابنسیده، علی بن اسماعیل (1421ق). المحکم والمحیط الاعظم. 6 جلد. چاپ اول. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن عاشور، محمدطاهر (1420ق). التحریر والتنویر. 4 جلد. چاپ اول. بیروت: موسسة التاریخالعربی.
ابنمنظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسانالعرب. 12 جلد. چاپ سوم. بیروت: دارصادر.
ابوزهرة، محمد (بیتا). زهرة التفاسیر. 3 جلد. چاپ اول. بیروت: دارالفکر.
ابوزید، نصرحامد (2004م). قراءة فیخطاب المراة. چاپ سوم. بیروت: المرکز الثقافی العربی.
امین، قاسم (بیتا). الأعمال الکاملة. چاپ دوم. بیروت: دارالشروق.
البنا، جمال (بیتا). المرأة المسلمة بین تحریرالقرآن وتقیید الفقهاء. قاهره: دارالفکرالاسلامی.
بنطنطاوی الجوهری، محمد (1343ق). الجواهر فیالقرآن الکریم. قاهره: مطبعة المصطفی البابی الحلبی.
ثعلبی، احمد بن محمد (1422ق). الکشف والبیان. 3 جلد. چاپ اول. بیروت: داراحیاءالتراث العربی.
الجابری، محمدعابد (2006م). الدیمقراطیة وحقوق الانسان. بیجا: منظمة الیونسکو.
جزایری. ابوبکر جابر (1416ق). أیسرالتفاسیر لکلام العلی الکبیر. 1 جلد. چاپ اول. مدینه: مکتبة العلوم و الحکم.
الحداد، طاهر (2011م). إمرتنا فیالشریعة والمجتمع. چاپ اول. بیروت: دارالکتب اللبنانی.
حرب، علی (1411ق). الحب والفناء تاملات فیالمرأة والعشق والوجود. چاپ اول. بیروت: دارالمناهل.
خطیب، عبدالکریم (1424ق). التفسیرالقرآنی للقرآن. 3 جلد. چاپ اول. بیروت: دارالفکر العربی.
دروزه، محمدعزه (1421ق). التفسیر الحدیث ترتیب السور حسب النزول. 8 جلد. چاپ دوم. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
راغباصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. چاپ اول. بیروت: دارالقلم.
رشیدرضا، محمد (1414ق). تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار. 5 جلد. چاپ اول. بیروت:دار المعرفة.
زبیدی، محمد بن محمد (1414ق). تاج العروس. 17 جلد. چاپ اول. بیروت: دارالفکر.
الزحیلی، وهبه (1411ق). التفسیرالمنیر فیالعقیدة والشریعة والمنهج. 5 جلد. چاپ دوم. دمشق: دارالفکر.
زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل. 1 جلد. چاپ سوم. بیروت: دارالکتاب العربی.
زینالدین، نظیره (1928م). السفور والحجاب. بیروت: مکتبة فواد سعد خیرالله.
سبحانی، محمدتقی (1390ش). الگوی جامع شخصیت زن مسلمان. چاپ سوم. قم: مرکز نشر هاجر.
سمرقندی، نصربنمحمد (1416ق). بحرالعلوم: تفسیر السمرقندی. 1جلد. بیروت: دارالفکر.
شحرور، محمد (2000م). نحو أصول جدیدة للفقه الإسلامی فقه المرأة. چاپ اول. دمشق: الأهالی.
شعرانی، ابوالحسن (1398ق). نثر طوبی. 2 جلد. چاپ دوم. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
الشعراوی، محمد متولی (بیتا). تفسیرالشعراوی. 4 جلد. مصر: أخبارالیوم.
شلتوت، محمود (2004م). تفسیر القرآن الکریم. چاپ دوازدهم. قاهره: دارالشروق.
ــــــــــ(1983م). الیالقرآن الکریم. بیروت: دارالشروق.
شیبانی، محمد بن حسن (1413ق). نهج البیان عن کشف معانی القرآن. 2 جلد. چاپ اول. قم: نشر الهادی.
صابونی، محمدعلی (1421ق). صفوة التفاسیر. 1جلد. چاپ اول. بیروت: دارالفکر.
صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد (1414ق). المحیط فیاللغة. 6 جلد. چاپ اول. بیروت: عالم الکتب.
طباطبایی، محمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. 2 جلد. چاپ دوم. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
ــــــــــ(بیتا). المیزان فی تفسیر القرآن. 2 جلد. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
طبرسی، فضل بن حسن (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. 3 جلد. چاپ سوم. تهران: ناصرخسرو.
طوسی، محمد بن حسن (بیتا). التبیان فیتفسیر القرآن. 3 جلد. چاپ اول. بیروت:دار احیاء التراث العربی.
علاسوند، فریبا (1403ش). تحول معنایی واژگان خانواده در متون تفسیری و قرآن پژوهی. چاپ اول. قم: پژوهشکده زن و خانواده.
عمارة، محمد (2002م). التحریرالاسلامی للمرأة. چاپ اول. قاهره: دارالشروق.
ــــــــــ(2009). تحریرالمرأة بین الغرب والاسلام. چاپ اول. قاهره: مکتبة الإمام البخاری.
ــــــــــ(2007م). الإسلام والمرأة فی رأی الإمام محمد عبده. چاپ اول. قاهره: نهضة مصر.
غزالی، محمد (2005م). صیحة تحذیر من دعاة التنصیر. قاهره: نهضة مصر.
الغنوشی، راشد (بیتا). المرأة بین القرآن و واقع المسلمین. مصر: دارالشروق.
فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق). کتاب العین. 5 جلد. چاپ دوم. قم: نشر هجرت.
فضل الله، محمدحسین (1419ق). من وحیالقرآن. 7 جلد. چاپ اول. بیروت: دارالملاک.
قطب، سید (1425ق). فیظلال القرآن. 2 جلد. چاپ سی و پنجم. بیروت: دارالشروق.
قمی، علی بن ابراهیم (1363ش). تفسیرالقمی. 1 جلد. چاپ سوم. قم: دارالکتاب.
ماوردی، علیبنمحمد (بیتا). النکت والعیون: تفسیر ماوردی. 1 جلد. بیروت: دارالکتب العلمیة.
محصص، مرضیه (1402ش). قوامیت مردان و چالشهای زن مسلمان. چاپ دوم. تهران: نگارستان اندیشه.
المرابط، اسماء (1401ش). قرآن و زنان خوانشی زنانه و رهایی بخش. ترجمه محمدعلی عسگری. تهران: انتشارات صمدیه.
مراغی، احمدمصطفی (بیتا). تفسیرالمراغی. 5 جلد. چاپ اول. بیروت: دارالفکر.
مغنیه، محمدجواد (1424ق). التفسیرالکاشف. 2 جلد. چاپ اول. قم: دارالکتاب الاسلامی.
مقاتل، ابن سلیمان (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. 1 جلد. چاپ اول. بیروت: داراحیاءالتراث العربی.
نکونام، جعفر؛ صفیخانی، فرنگیس و نجفی، محمد جواد (1397ش). سیر تاریخی آرای مفسران درباره مفهوم قوامون. پژوهشهای تفسیر تطبیقی، 4 (8)، 211-197.
واحدی، علی بن احمد (1411ق). أسباب نزول القرآن. چاپ اول. بیروت: دارالکتب العلمیة منشورات محمد علی بیضون. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 90 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 25 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب