پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,117 |
| تعداد مقالات | 76,481 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,844,521 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,919,613 |
گزینش هدفمند اسماء الهی در خواتیم آیات سورۀ حشر تحلیل کارکرد معنایی و نقش آن در انسجام سوره | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 58، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 501-517 اصل مقاله (577.41 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2026.397910.670575 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا واعظیراد1؛ ابوالفضل خوشمنش* 2 | ||
| 1دانشآموختۀ کارشناسی ارشد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در ساختار بیانی قرآن کریم، ذکر اسماء الهی در پایان آیات، دارای کارکردهای معنایی و ارتباطی ویژهای با مضمون آیات است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی، پیوند معنایی و کارکردهای این اسماء را در پایان آیات سوره حشر واکاوی میکند. یافتهها نشان میدهد که اسماء برگزیده در خواتیم، نقشی فراتر از تأیید پایانی آیه یا کارکردی زینتی دارند؛ این اسماء، در عمل، عناصری بنیادین برای تثبیت پیام سوره و تعمیق فهم مخاطب هستند و میتوان کارکرد آنها را در محورهای مشخصی دستهبندی کرد. این اسماء به منزله عناصر انسجامبخش، پیوستگی سوره را تقویت میکنند (همچون چارچوب ساختاری «العزیز الحکیم»). در محور تبیین قدرت، ماهیت الهی پیروزی را بدون اتکا به اسباب مادی آشکار میسازند (مانند «قدیر»). همچنین در محور عدالت و کیفر، پیامدهای رفتاری را تبیین کرده (نظیر «شَدیدُ العِقاب») و در محور رحمت و امید، نقشی الهامبخش و تبشیری برای مخاطب ایفا میکنند (چون «رَؤوفٌ رَحیم» و «الرَّحمنُ الرَّحیم»). افزون بر این، در محور علم و نظارت، با اسم «خبیر» مبنای تقوا را تحکیم میبخشند. در نهایت، این چینش هوشمندانه، عامل پیوند ساختار، تقویت معنا و ارتقای اثرگذاری سوره است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اسماء الهی؛ سوره حشر؛ خواتیم آیات؛ ارتباط معنایی؛ انسجام معنایی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آلوسی، محمودبن عبدالله (۱۴۱۵ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. چاپ اول. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابنابیحاتم، عبدالرحمانبن محمد (۱۴۱۷ق). تفسیر القرآن العظیم مسنداً عن رسول الله (ص) و الصحابة و التابعین، ریاض: مکتبة نزار مصطفی الباز.
ابنانباری، محمدبن قاسم (۱۹۸۷م). الزاهر فی معانی کلمات الناس، بغداد: دارالشؤون الثقافیة العامة.
ابنعاشور، محمدطاهر (۱۴۲۰ق). تفسیر التحریر و التنویر. چاپ اول. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابنفارس، احمد (۱۴۰۴ق). معجم مقاییس اللغة. چاپ اول. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابنکثیر، اسماعیلبن عمر (۱۴۱۹ق). تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابنمنظور، محمدبن مکرم (۱۴۱۴ق). لسان العرب. چاپ سوم. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع؛دار صادر.
ابوشبهه، محمد (۱۴۲۳ق). المدخل لدراسة القرآن الکریم. قاهره: مکتبة السنة.
اشکوری، محمدبن علی (۱۳۷۳ش). تفسیر شریف لاهیجی. چاپ اول. تهران: دفتر نشر داد.
بقاعی، برهانالدین (۱۴۰۴ق). نظم الدرر فی تناسب السور و الآیات. چاپ اول. قاهره: دارالکتب الاسلامی.
بیات، آسیه (۱۳۹۷ش). ساختارشناسی سور مسبّحات و سور میانی با تأکید بر انسجام مضمونی. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم ملایر.
قمی، علیبن ابراهیم (۱۴۲۲ق). تفسیر قمی، قم: مؤسسة الامام المهدی.
جوهری، ابونصر (۱۴۰۷ق). الصحاح؛ تاج اللغة و صحاح العربیة، چاپ چهارم. بیروت: دارالعلم للملایین.
حقی بروسوی، اسماعیلبن مصطفی (بیتا). تفسیر روح البیان. چاپ اول. لبنان: دارالفکر.
حیدری، کمال (۱۴۳۳ق). منطق فهم القرآن. قم:دار فراقد.
راغب اصفهانی، حسینبن محمد (۱۴۱۲ق). المفردات فی غریب القرآن، چاپ اول. بیروت-دمشق: دارالقلم؛ الدار الشامیة.
زجّاج، ابراهیمبن سری (۱۴۰۶ق). تفسیر أسماء الله الحسنی، بیروت: دارالمأمون للتراث.
زجاجی، عبدالرحمانبن اسحاق بغدادی (۱۴۰۶ق). اشتقاق أسماء الله. چاپ دوم. بیروت: مؤسسة الرسالة.
زرکشی، محمدبن عبدالله (۱۴۱۰ق). البرهان فی علوم القرآن. بیروت: دارالمعرفة.
سبحانی، جعفر (۱۳۸۳ش). منشور جاوید. چاپ دوم. قم: دارالعلم.
سپهکار، زهرا (۱۳۹۹ش). بررسی ارتباط تناسب تاریخی و پیوستگی معنایی آیات یک سوره بهعنوان روش خوانش متن قرآن؛ مطالعه موردی سوره حشر. پایاننامه کارشناسی ارشد، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
سمرقندی، نصربن محمد (۱۴۱۶ق). تفسیر السمرقندی المسمّى بحر العلوم. چاپ اول. بیروت: دارالفکر.
سیوطی، جلالالدین (۱۴۲۱ق). الإتقان فی علوم القرآن. چاپ اول. لبنان: دارالکتاب العربی.
صاحببن عباد، اسماعیلبن عباد (بیتا). المحیط فی اللغة. چاپ اول. بیروت: عالمالکتب.
طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۶۵ش). الرسائل التوحیدیة. قم: بنیاد علمی و فکری علامه سید محمدحسین طباطبایی.
طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ دوم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضلبن حسن (۱۳۷۲ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چاپ سوم. تهران: ناصر خسرو.
طبری، محمدبن جریر (۱۴۱۲ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر طبری). چاپ اول. بیروت: دارالمعرفة.
طوسی، محمدبن حسن (۱۳۶۴ش). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: إحیاء التراث العربی.
عیاشی، محمدبن مسعود (۱۳۸۰ق). التفسیر، تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیة.
غزالی، ابوحامد (۱۴۰۷ق). المقصد الأسنى فی شرح معانی أسماء الله الحسنى. چاپ اول. قبرس: الجفان و الجابی.
فخر رازی، محمدبن عمر (۱۴۰۶ق). لوامع البینات؛ شرح أسماء الله تعالی و الصفات. قاهره: مکتبة الکلمات الأزهریة.
ــــــــــ (۱۴۲۰ق). مفاتیح الغیب. چاپ سوم. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیلبن احمد (۱۴۰۹ق). العین. چاپ دوم. قم: نشر هجرت.
قرائتی، محسن (۱۳۸۸ش). تفسیر نور. چاپ اول. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
قرشی، سید علیاکبر (۱۴۱۲ق). قاموس قرآن. چاپ ششم. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
قرطبی، محمدبن احمد (۱۴۱۶ق). الأسنى فی شرح أسماء الله الحسنى. مصر: دارالصحابة للتراث (طنطا).
کاشانی، فتحاللهبن شکرالله (۱۳۴۰ش). منهج الصادقین فی إلزام المخالفین. چاپ اول. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
کلینی، محمدبن یعقوببن اسحاق (۱۴۰۷ق). الکافی. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق). بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. چاپ دوم. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
مراغی، احمدبن مصطفی (بیتا). تفسیر المراغی. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
مصطفوی، حسن (۱۳۶۸ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. چاپ اول. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
معرفت، محمّدهادی (۱۴۱۵ق). التمهید فی علوم القرآن. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۱ش). تفسیر نمونه. چاپ دهم. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
نحّاس، احمدبن محمد (۱۴۰۸ق). معانی القرآن الکریم، مکّه: جامعة أمّ القری. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3,044 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,686 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب