پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,120 |
| تعداد مقالات | 76,524 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,949,967 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,103,453 |
تأویل ادبی آیات کلامی در منظومۀ فکری شریف مرتضی گونهشناسی چالشهای کلامی و معرفی ابزارهای ادبی در الأمالی | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 58، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 439-470 اصل مقاله (914.48 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2026.410413.670597 | ||
| نویسندگان | ||
| مهدیار شیرازی فراشاه1؛ محمدسعید بیلکار* 2 | ||
| 1دانشجوی دکترا، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران و دانشجوی دکتری تبادلی، دانشکدۀ دین، فرهنگ و جامعه، دانشگاه خرونینگن، هلند. | ||
| 2استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به منظور بازشناسی مبنای فکری و رویکرد جریان عقلگرای بوم بغداد قرن چهارم به یکی از معدود آثار شیعی-معتزلی یعنی غرر الفوائد ودرر القلائد اثر شریف مرتضی پرداخته که با رویکرد رفع شبهات به طرح آیات کلامی و تأویل آنها همت گماشته و سعی در ایجاد ائتلاف میان آیات و روایات با مبانی عقلی شیعی-معتزلی نمودهاست. پژوهش حاضر ضمن بررسی آیات چالش برانگیز کلامی در امالی با روش توصیفی-تحلیلی به معرفی و دستهبندی چالشهای کلامی موجود در این آیات و نیز عملکرد تأویلی مرتضی میپردازد. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که آیات کلامی مطروحه، در ذیل چهار دستۀ جبر با 41.1 درصد، صفات خبریه با 26.4 درصد، افعال قبیح با 20.5 درصد و عصمت با 11.7 درصد قرار میگیرد. شریف مرتضی به طرح 93 وجه تفسیری برای پاسخ به شبهۀ 31 آیۀ کلامی در امالی پرداخته و از 17 ابزار ادبی در تأویلات کلامی خویش بهره گرفتهاست؛ مهمترین این ابزارها عبارتاند از: «ارائۀ معنای مجازی»، «تخصیص مدلول واژه»، «تغییر متعلَق فعل»، «توجیه عقلی» و «اشتراک لفظ». در میان انواع چالشهای کلامی، مهمترین ابزار مورد استفاده «ارائۀ معنای مجازی» است که در 25.5 درصد از وجوه بیانشده در ذیل چالش «جبر»، 42.8 درصد از وجوه چالش «صفات خبریه»، 37.9 درصد از وجوه چالش «افعال قبیح» و 27.7 درصد از وجوه چالش «عصمت» بهکاررفتهاست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شریف مرتضی؛ امالی مرتضی؛ تأویل؛ توجیه کلامی؛ ابزارهای ادبی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابنتیمیة، احمد بن عبد الحلیم (1426). بیان تلبیس الجهمیة فی تأسیس بدعهم الکلامیة. المدینة: مجمع الملک فهد.
ــــــــــ (1425). مجموع الفتاوی. المدینة: مجمع الملک فهد.
ــــــــــ (1406). منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة القدریة. الریاض: جامعة الإمام محمد بن سعود.
ابنحزم، علی بن احمد (بیتا). الفصل فی الملل والأهواء والنحل. القاهرة: مکتبة الخانجی.
اشعری، علی بن اسماعیل (1432). الإبانة عن أصول الدیانة. الریاض: دارالفضیلة.
ــــــــــ (1980). مقالات الإسلامیین واختلاف المصلین، فیسبادن:دار فرانز شتایز.
امین، احمد (بیتا). ضحی الإسلام. القاهرة: مکتبة النهضة المصریة.
امین، محسن (1983). أعیان الشیعة. بیروت: دارالتعارف.
بدری، علی و مؤدب، سید رضا (1403). تحلیل تفسیری معنای مجازی «ید» در آیه «یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدیهِم» و نقد دیدگاه زمخشری. مجله پژوهشهای قرآن و حدیث، 56 (1)، 111-131.
پاکتچی، احمد (1377). اسماء و صفات (صفات الهی در علم کلام). در دائرة المعارف بزرگ اسلامی. تهران: انتشارات مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج8: 624-628.
حموی، یاقوت بن عبدالله (1414). معجم الأدباء. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
ذهبی، شمسالدین (1413). تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام. بیروت: دارالکتب العربی.
ــــــــــ (1424). بیروت: دارالغرب الإسلامی.
ــــــــــ (1963). میزان الإعتدال. بیروت: دارالمعرفة.
ــــــــــ (1405). سیر أعلام النبلاء. بیروت: مؤسسة الرسالة.
روحانی، سید مهدی (1979). بحوث مع أهل السنة والسلفیة. بیمک: المکتبة الإسلامیة.
سبحانی، جعفر (1425). عصمة الأنبیاء فی القرآن الکریم. بیروت: دارالولاء.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم (بیتا). الملل والنحل. بیروت: مؤسسة الحلبی.
عقیلی، محمد بن عمرو (1404). الضعفاء الکبیر. بیروت: دارالمکتبة العلمیة.
ماتریدی، محمد بن محمد. التوحید. الإسکندریة: دارالجامعات المصریة.
مرتضی، علی بن الحسین (1954). أمالی المرتضى (غرر الفوائد ودرر القلائد). بیروت:دار إحیاء الکتب العربی.
ــــــــــ (1431)، الذخیرة فی علم الکلام. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ــــــــــ (1381). الملخص فی أصول الدین. تهران: نشر دانشگاهی.
ــــــــــ (1985). رسائل الشریف المرتضی. قم: دارالقرآن الکریم.
مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1403). أوائل المقالات فی المذاهب والمختارات. بیروت: دارالکتاب الإسلامی.
نویهض، عادل (1409). معجم المفسرین «من صدر الإسلام وحتى العصر الحاضر». بیروت: مؤسسة نویهض الثقافیة.
هوشنگی، حسین (بیتا). تأویل (زمینههای کلامی و فلسفی تأویل). در دائرة المعارف بزرگ اسلامی. تهران: انتشارات مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ج14: 380-387.
Abdulsater, Hussein (2017). Shiʿi Doctrines, Muʿtazili Theology: al-Sharīf al-Murtaḍā and the Imami Discourse. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Cook, Michael (2010). Commanding Right and Forbidding Wrong in Islamic Thought. Cambridge: Cambridge University Press.
Wolfson, Harry Austryn (1976). The Philosophy Of The Kalam. Cambridge: Harvard University Press.
----- (1959) , Philosophical Implications of the problem of Divine attributes in the Kalam. Journal of the American Oriental society. 79 (3) , 73-80. https://www.jstor.org/stable/595847.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 96 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 37 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب