پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,117 |
| تعداد مقالات | 76,481 |
| تعداد مشاهده مقاله | 152,844,521 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 114,919,613 |
تحلیل چرایی دعوت جن به تحدی در قرآن کریم | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 58، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 349-364 اصل مقاله (700.11 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2026.409930.670586 | ||
| نویسنده | ||
| احد داوری چلقائی* | ||
| استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ علوم قرآنی مراغه، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، مراغه، ایران | ||
| چکیده | ||
| خداوند متعال برای اثبات الهی بودن قرآن، در آیاتی پرشمار مخاطبان را به مبارزه دعوت کردهاست که از آن به تحدی تعبیر میشود. در بیشتر این آیات، انسانها مخاطب تحدّی هستند؛ اما در آیه ۸۸ سوره اسراء (قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنسُ وَالْجِنُّ …)، «جن» بهصراحت در کنار «انسان» به مبارزه دعوت شدهاست. با توجه به تفاوت ماهوی این دو موجود و ناشناختگی نسبی جن برای مخاطبان بشری، علت گنجاندن جن در کنار انسان و چرایی تحدی به آنها، نیاز به واکاوی دارد که جنبههای گوناگون آن، در تفاسیر و پژوهشهای علوم قرآنی به صورت بسیار محدود و پراکنده مورد بررسی قرار گرفتهاست. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ انتقادی و با تکیه بر دادههای درونمتنی قرآن و بررسی دیدگاه مفسران، در پی تبیین علل دعوت جن به تحدّی در آیه یادشدهاست. یافتههای پژوهش نشان میدهد دعوت جن، رویکردی چندوجهی و حکیمانه دارد که در سه سطح قابل تحلیل است: نخست از جهت دلایل کلامی-تفسیری از جمله تکلیف و اختیار جن، توانایی انجام کارهای فرابشری و همسویی آیه با آیات دیگر قرآن. دوم توجه به ملاحظات فرهنگی عصر نزول، بهویژه باور مشرکان عرب دربارۀ نقش جن در الهام شاعران و نسبتدادن قرآن به القائات جنیان؛ و سوم ملاحظات بلاغی قرآن از جمله توجه به وجوهی فراتر از اعجاز لفظی مانند اعجاز غیبی و اعجاز تأثیری. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تحدّی قرآن؛ جن؛ اعجاز قرآن؛ آیه ۸۸ سوره اسراء؛ فرهنگ عرب صدر اسلام؛ اعجاز بلاغی | ||
| مراجع | ||
|
قرآن مجید.
آلوسی، محمود بن عبدالله (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت:دار الکتب العلمیة/ منشورات محمد علی بیضون.
ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد (1367). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
ابن جزی، محمد بن احمد (1416ق). التسهیل لعلوم التنزیل. بیروت: شرکةدار الأرقم بن أبی الأرقم.
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی (1422ق). زاد المسیر فی علم التفسیر. بیروت:دار الکتاب العربی.
ابن عاشور، محمد بن طاهر (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابن عرفه، محمد بن محمد (2008م). تفسیر ابن عرفة. بیروت:دار الکتب العلمیة/ منشورات محمد علی بیضون.
ابن فارس، احمد بن فارس (بیتا). معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت:دار الکتب العلمیة / منشورات محمد علی بیضون.
ابن منظور، محمد بن مکرم (بیتا). لسان العرب. بیروت:دار صادر.
ابوحیان، محمد بن یوسف (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر. بیروت:دار الفکر.
ازهری، محمد بن احمد (بیتا). تهذیب اللغة. بیروت:دار احیاء التراث العربی.
باقلانی، محمد بن طیب (1421ق). اعجاز القرآن. بیروت:دار الکتب العلمیة.
بخاری، محمد بن اسماعیل (1410ق). صحیح البخاری. قاهره: وزارة الاوقاف جمهوریة مصر العربیة.
بقاعی، ابراهیم بن عمر (1427ق). نظم الدرر فی تناسب الآیات و السور. بیروت:دار الکتب العلمیة/ منشورات محمد علی بیضون.
بنت الشاطی، عائشه (1404ق). الاعجاز البیانی للقرآن. القاهرة: دارالمعارف.
بهجت پور، عبدالکریم (1393). همگام با وحی: تفسیر تنزیلی. قم: تمهید.
بیضاوی، عبدالله بن عمر (1418ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
ترمذی، محمد بن عیسی (1419ق). الجامع الصحیح و هو سنن الترمذی. قاهره:دار الحدیث.
ثعلبی، احمد بن محمد (1422ق). الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی. بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
جوادی آملی، عبدالله (1381). قرآن در قرآن. قم: اسراء.
ــــــــــ (1388). پیامبر رحمت. قم: اسراء.
ــــــــــ (1390). سیره رسول اکرم صلی الله علیه و آله در قرآن. قم: مرکز نشر اسراء.
ــــــــــ (1394). حقیقت و تأثیر اعجاز. قم: اسراء.
جواهری، سید محمد حسن (1398). اعجاز بیانی و تأثیری قرآن کریم. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
حقّی برسوی، اسماعیل بن مصطفی (بیتا). تفسیر روح البیان. بیروت:دار الفکر.
خلیل بن احمد (1409ق). کتاب العین. قم: هجرت.
خلیل، مصطفی سعید مصطفی (1430ق). الاعجاز التأثیری للقرآن الکریم و أثره فی الدعوة إلی الله تعالی. قاهره: اجالینا.
خویی، سید ابوالقاسم (بیتا). البیان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة احیاء آثار الامام الخوئی.
داوری چلقائی، احد (1404). تفسیر تطبیقی نسبت الجنة با خدا در آیه 158 سوره صافات. پژوهشهای تفسیر تطبیقی، 11 (1): 253-275. https://doi.org/10.22091/ptt.2025.11476.2379
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت/دمشق:دار القلم / الدار الشامیة.
زرکشی، محمد بن عبدالله (1410ق). البرهان فی علوم القرآن. بیروت:دار المعرفة.
زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت:دار الکتاب العربی.
سید رضی، محمد بن حسین (1429ق). نهج البلاغه. قم: اسوه
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (1421ق). الاتقان فی علوم القرآن. بیروت:دار الکتاب العربی.
ــــــــــ (بیتا). معترک الأقران فی اعجاز القرآن. بیجا: دارالفکر العربی.
شاکر، محمد کاظم (1399). رویکردی نو به اعجاز قرآن کریم. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
شعرانی، ابوالحسن (1386). پژوهشهای قرآنی علامه شعرانی در تفاسیر مجمع البیان، روح الجنان و منهج الصادقین. تحقیق محمد رضا غیاثی کرمانی. قم: بوستان کتاب.
صادقی تهرانی، محمد (1406ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه. قم: فرهنگ اسلامی.
صفار، محمد بن حسن (1404ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلّی الله علیهم. قم: مکتبة آیت الله المرعشی النجفی.
طباطبایی، محمد حسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
ــــــــــ (بیتا). نهایة الحکمة. قم: مؤسسه النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسی.
طبرانی، سلیمان بن احمد (2008م). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم. اربد:دار الکتاب الثقافی.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
طبری، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت:دار المعرفة.
طوسی، محمد بن حسن (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
فخر رازی، محمد بن عمر (1420ق). التفسیر الکبیر / مفاتیح الغیب. بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
فراء، یحیی بن زیاد (1980م). معانی القرآن. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
قاسمی، جمال الدین (1418ق). تفسیر القاسمی المسمّی محاسن التأویل. بیروت:دار الکتب العلمیة/منشورات محمد علی بیضون.
کاشانی، فتح الله بن شکرالله (1423ق). زبدة التفاسیر. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة.
کریمی، مصطفی (1387). وحیشناسی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1429ق). الکافی. قم:دار الحدیث.
کواز، محمد کریم (1386). سبکشناسی اعجاز بلاغی قرآن. ترجمه سید حسین سیدی. تهران: سخن.
ماتریدی، محمد بن محمد (1426ق). تأویلات أهل السنة. بیروت:دار الکتب العلمیة/ منشورات محمد علی بیضون.
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1403ق). بحار الانوار. بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
محمد زرزور، عدنان (1419ق). مدخل إلی تفسیر القرآن و علومه. بیروت: دارالقلم / دارالشامیة.
مرکز فرهنگ و معارف قرآن (1382). دائرة المعارف قرآن کریم. قم: بوستان کتاب.
مسلم بن حجاج (1412ق). صحیح مسلم. قاهره:دار الحدیث.
مسلم، مصطفی (1426ق). مباحث فی إعجاز القرآن. دمشق: دارالقلم.
مصباح یزدی، محمد تقی (1384). شرح نهایة الحکمة. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
معرفت، محمد هادی (1415ق). التمهید فی علوم القرآن. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
مقاتل بن سلیمان (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1371). تفسیر نمونه. تهران:دار الکتب الاسلامیة.
موسوی مقدم، سید غلام عباس؛ جعفری هرندی، محمد (1392). جن از منظر ادیان ابراهیمی. معرفت ادیان، 4 (4): 21-35.
میبدی، احمد بن محمد (1371). کشف الاسرار و عدة الابرار معروف به تفسیر خواجه عبدالله انصاری. تهران: امیر کبیر.
نسفی، عبدالله بن احمد (1416ق). تفسیر النسفی مدارک التنزیل و حقائق التأویل. بیروت:دار النفائس.
نصار، حسین (1999م). إعجاز القرآن (التحدی-العجز-الاعجاز). قاهره: مکتبة مصر.
وکیلی، الهه (1386). ویژگیهای خلقت جن از منظر قرآن و روایات. اندیشه نوین دینی، 3 (4): 101-125. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 51 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 24 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب